Indian Railways: ભારતીય રેલવેમાં મુસાફરોની પસંદગી અને મુસાફરીની પેટર્નમાં એક બહુ મોટો સામાજિક અને આર્થિક બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. તાજેતરના રેલવે આંકડા દર્શાવે છે કે કોરોના મહામારી પછી શહેરોની અંદર કે નજીકના ટૂંકા અંતર માટે વપરાતી લોકલ (સબઅર્બન) ટ્રેનોમાં મુસાફરોનો ગ્રોથ ધીમો પડ્યો છે, જ્યારે એક શહેરથી બીજા શહેરને જોડતી ઇન્ટરસિટી અને લોંગ ડિસ્ટન્સ (લાંબા અંતરની) ટ્રેનોમાં મુસાફરી કરનારાઓની સંખ્યામાં અભૂતપૂર્વ ઉછાળો નોંધાયો છે.

લોકલ ટ્રેનો પાછળ રહી જવાના અને ઇન્ટરસિટી વધવાના મુખ્ય કારણો

વર્ક ફ્રોમ હોમ અને હાઇબ્રિડ વર્ક કલ્ચર

કોરોના પછી મુંબઈ, ચેન્નઈ, કોલકાતા અને દિલ્હી NCR જેવા મેટ્રો શહેરોમાં આઈટી (IT) અને કોર્પોરેટ ક્ષેત્રે 'હાઇબ્રિડ મોડલ' (અઠવાડિયામાં 2-3 દિવસ ઓફિસ) અપનાવ્યું છે. આના કારણે રોજિંદી લોકલ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા નોકરિયાત વર્ગની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.

એક્સપ્રેસવે અને મેટ્રો નેટવર્કનો વિસ્તાર

શહેરોની અંદર અને નજીકના વિસ્તારોમાં મેટ્રો રેલ, બસ સર્વિસ (BRTS) અને નવા ફાસ્ટ એક્સપ્રેસવે બનવાથી લોકો રોજિંદા નાના અંતર માટે ટ્રેનના બદલે રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અથવા મેટ્રો વધુ પસંદ કરવા લાગ્યા છે.

રોજગાર અને શિક્ષણ માટે આંતર-શહેરી (Inter-City) સ્થળાંતર

નાના શહેરો (Tier-2 અને Tier-3)ના લોકો હવે શિક્ષણ, સારવાર અને વેપાર અર્થે નજીકના મોટા આર્થિક કેન્દ્રો (જેમ કે અમદાવાદ-વડોદરા, મુંબઈ-પુણે, દિલ્હી-જયપુર, લખનઉ-કાનપુર) વચ્ચે અઠવાડિયામાં 2 થી 3 વાર મુસાફરી કરે છે. આ વર્ગ માટે ઇન્ટરસિટી ટ્રેનો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ બની છે.

વંદે ભારત અને પ્રીમિયમ ટ્રેનોનો ક્રેઝ

ભારતીય રેલવે દ્વારા ઝડપી, સુરક્ષિત અને આરામદાયક મુસાફરી માટે શરૂ કરવામાં આવેલી વંદે ભારત એક્સપ્રેસ (Vande Bharat Express) અને ઇન્ટરસિટી એસી ચેર કાર ટ્રેનોએ મુસાફરોનો અનુભવ બદલી નાખ્યો છે. સમયની બચત અને સુવિધાને કારણે લોકો વધુ ભાડું ચૂકવીને પણ ઇન્ટરસિટી ટ્રેનો પસંદ કરી રહ્યા છે.

આ બદલાવનો અર્થ અને ભવિષ્ય પર અસર

રેલવેની આવકમાં વધારો: લોકલ ટ્રેનોમાં ટિકિટના દરો ખૂબ સસ્તા અને સબસિડીવાળા હોય છે, જ્યારે ઇન્ટરસિટી અને એક્સપ્રેસ ટ્રેનોથી રેલવેને વધુ નોન-સબસિડી આવક (Passenger Revenue) મળે છે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નવું આયોજન: રેલવે હવે સબઅર્બન રૂટના બદલે હાઇ-સ્પીડ કોરિડોર, ટ્રેનોની સ્પીડ વધારવા અને ઇન્ટરસિટી રૂટ પર કોચની સંખ્યા વધારવા પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

પેસેન્જર પ્રોફાઇલમાં ફેરફાર: મુસાફરો હવે માત્ર 'ઓછા ખર્ચે' મુસાફરી કરવા નથી માગતા, પરંતુ 'ઝડપી, સમયસર અને સુવિધાયુક્ત' સફર ઇચ્છે છે.

અંતિમ તારણ

ભારતીય રેલવેનો આ ડેટા સ્પષ્ટ કરે છે કે દેશના લોકોની આર્થિક ક્ષમતા અને મુસાફરીની જરૂરિયાતો બદલાઈ રહી છે. લોકલ ટ્રેનો આજે પણ દૈનિક કમ્યુટર્સ માટે લાઈફલાઈન છે, પરંતુ દેશના વિકાસ અને શહેરીકરણની ઝડપ સાથે હવે ઇન્ટરસિટી રેલ મુસાફરી ભારતીય રેલવેના નવા ગોલ્ડન એરા (Golden Era)ની આગેવાની કરી રહી છે.