Indian LNG carrier Disha safe passage: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને ભારત માટે ખૂબ જ રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. હોર્મુઝની વ્યૂહાત્મક સ્ટ્રેટ (સમુદ્રધૂની) માંથી ભારત આવી રહેલું લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) કેરિયર જહાજ 'દિશા' સોમવારે સવારે સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ ગયું છે. આ સફળતા બાદ પર્સિયન ગલ્ફમાં ફસાયેલા અન્ય 34 ભારતીય અને વિદેશી ધ્વજવાળા જહાજોના ભારતીય બંદરો પર સુરક્ષિત અને ઝડપી આગમન માટે મોટી આશા જાગી છે. આ સકારાત્મક વળાંક એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાને શાંતિ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનો મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય જાહેર કર્યો છે.
સુરક્ષિત પસાર થયેલા આ જહાજોમાં ખાતરથી ભરેલા 16 જહાજોનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેમના સંભવિત પ્રસ્થાનથી ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા પોષક તત્વોનો પુરવઠો વધારવામાં મોટી મદદ મળશે. જોકે, આ રાહત છતાં ભારતીય નીતિ નિર્માતાઓ હજુ પણ ચિંતિત છે, કારણ કે કતાર અને યુએઈ (UAE) ની મુખ્ય ઊર્જા સુવિધાઓને થયેલા ગંભીર નુકસાનને ધ્યાનમાં રાખતા ઊર્જા પુરવઠામાં સુધારો થવામાં તાત્કાલિક મોટી રાહત મળે તેવી શક્યતા ઓછી દેખાઈ રહી છે.
ગેસ પ્લાન્ટ્સને નુકસાન: ઊર્જા ક્ષેત્રે તાત્કાલિક રાહત મળવી મુશ્કેલ
તજજ્ઞોના જણાવ્યા અનુસાર, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો માર્ગ ખુલવા છતાં ભારત માટે ગેસ અને તેલનો પુરવઠો તુરંત સામાન્ય નહીં થાય. પશ્ચિમ એશિયાના અગ્રણી ગેસ પ્લાન્ટ અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વ્યાપક નુકસાન થયું હોવાથી સામાન્ય કામગીરી ક્યારે શરૂ થશે તે અંગે ભારે અનિશ્ચિતતા છે. ભારત કતારએનર્જીની 'રાસ લાફાન' સુવિધા સાથે લાંબા ગાળાના ગેસ સપ્લાય કરાર ધરાવે છે, પરંતુ ત્યાં બે લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) પ્રોસેસિંગ યુનિટને નુકસાન થવાને કારણે તેની કુલ ક્ષમતામાં આશરે 17% નો ઘટાડો નોંધાયો છે.
બીજી તરફ, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ના 'હબ્શાન ગેસ પ્લાન્ટ' ને પણ મોટું નુકસાન થયું છે, જેના લીધે ઓપરેશન ખોરવાયું હતું. સત્તાવાર અહેવાલો અનુસાર, હાલમાં આ પ્લાન્ટની 60% ક્ષમતા પુનઃસ્થાપિત કરી દેવામાં આવી છે. અધિકારીઓ 2026 ના અંત સુધીમાં 80% પુનઃપ્રાપ્તિ સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા રાખે છે, જ્યારે સંપૂર્ણ માળખાકીય પુનઃસ્થાપન વર્ષ 2027 માં જ શક્ય બનશે.
ભારતની ઊર્જા આયાત અને ફસાયેલા જહાજોની સ્થિતિ
વર્તમાન સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલા, ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની કુલ જરૂરિયાતના 88% થી વધુ ભાગ આયાત કરતું હતું, જેમાંથી અડધોઅડધ પુરવઠો માત્ર પશ્ચિમ એશિયામાંથી આવતો હતો. આ સિવાય, ભારત આયાત કરતું હોય તેવા કુલ LNG નો 60% થી વધુ હિસ્સો અને ડોમેસ્ટિક વપરાશ માટે જરૂરી LPG ના 60% માંથી આશરે 90% પુરવઠો આ જ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. હાલમાં અખાતી વિસ્તારમાં ફસાયેલા જહાજો પૈકી 15 જહાજો ક્રૂડ ઓઇલ, LNG અને LPG વહન કરી રહ્યા છે, જ્યારે બાકીના ત્રણ જહાજોમાં અન્ય વ્યાપારી કાર્ગો ભરેલો છે.
શિપિંગ અને ખાતર મંત્રાલયનું સત્તાવાર નિવેદન
આ અંગે પત્રકારોને માહિતી આપતા શિપિંગ મંત્રાલયના ડિરેક્ટર ઓપેશ કુમાર શર્માએ જણાવ્યું હતું કે, "LNG વાહક 'દિશા' હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી સફળતાપૂર્વક નીકળી ગયું છે અને તે 62,370 ટન LNG નો કાર્ગો પરિવહન કરી રહ્યું છે. આ જહાજ આગામી 18 જૂને ગુજરાતના દહેજ બંદરે પહોંચે તેવી સંભાવના છે."
તે જ સમયે, ખાતર વિભાગના સંયુક્ત સચિવ વંદના પ્રેયાશીએ વિગતો આપતા નોંધ્યું હતું કે, "આ મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગમાં હાજર 16 ખાતર જહાજોમાંથી, 8 જહાજો યુરિયા વહન કરી રહ્યા છે, 4 જહાજો ડાય-એમોનિયમ ફોસ્ફેટ (DAP) નું પરિવહન કરી રહ્યા છે, 3 જહાજોમાં સલ્ફર અને એક જહાજમાં એમોનિયા લોડ થયેલું છે." આ જહાજો ભારતીય બંદરો પર પહોંચતા જ ખરીફ પાકની સીઝન માટે ખેડૂતોને ખાતરનો મોટો જથ્થો ઉપલબ્ધ કરાવી શકાશે.