India Census 2027: ભારતમાં આગામી વર્ષ 2027 માં યોજાનાર વસ્તી ગણતરી (Census 2027) અગાઉની વસ્તી ગણતરી કરતાં ઘણી બાબતોમાં અલગ અને નવીન હશે. કેન્દ્ર સરકારે વસ્તી ગણતરીની પ્રશ્નાવલીમાં અનેક મહત્વના માળખાકીય ફેરફારો કર્યા છે. સૌથી મોટો ફેરફાર ભિખારીઓ અને ભટકતા લોકોના ડેટામાં છે, જે વસ્તી ગણતરી હેઠળ અલગથી એકત્રિત કરવામાં આવશે નહીં.
શા માટે ભટકતા લોકોની શ્રેણી હટાવી દીધી?
વર્ષ 2027 ની વસ્તી ગણતરીના નવા ફોર્મમાં બિન-આર્થિક પ્રવૃત્તિઓની યાદીમાંથી ભિખારી અને ભટકતા (આવારા) લોકોની શ્રેણીને સત્તાવાર રીતે હટાવી દેવામાં આવી છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉની વસ્તી ગણતરીમાં આ શ્રેણી હેઠળ ખૂબ જ ઓછી અને શંકાસ્પદ માહિતી મળી હતી.
સામાજિક બદનામી અથવા અપમાનના ડરથી ઘણા લોકો વસ્તી ગણતરી દરમિયાન પોતાની ઓળખ ભિખારી કે રખડતા તરીકે આપવાનું પસંદ કરતા ન હતા. વસ્તી ગણતરીના નિયમો અનુસાર, ગણતરી કરનાર અધિકારીએ ફોર્મમાં એ જ વિગત નોંધવાની હોય છે જે ઉત્તર આપનાર વ્યક્તિ જણાવે છે.
અગાઉની વસ્તી ગણતરીમાં ભિખારીઓની સંખ્યા
1991 ની વસ્તી ગણતરી: આશરે 5.4 લાખ
2001 ની વસ્તી ગણતરી: આશરે 6.3 લાખ
2011 ની વસ્તી ગણતરી: માત્ર 3.8 લાખ
2011ની વસ્તી ગણતરીમાં બિન-કાર્યકારી અને સીમાંત કામદારો સામેલ હતા, જેમણે પોતાની ઓળખ આ શ્રેણીમાં આપી હતી. ભૂતકાળમાં નોંધાયેલી આ સંખ્યાઓ બજારની સ્થિતિ જોતાં વાસ્તવિક અને વિશ્વસનીય માનવામાં આવી ન હોવાથી હવે તેમને અન્ય લોકોની જેમ 'અન્ય' શ્રેણીમાં ગણવામાં આવશે. તેથી હવે વસ્તી ગણતરીના સત્તાવાર કોષ્ટકમાંભિખારીઓની ઉંમર, ધર્મ, રાજ્ય કે શિક્ષણના સ્તર આધારે કોઈ વર્ગીકરણ જોવા મળશે નહીં.
સ્થળાંતરના કારણોમાં કુદરતી આપત્તિ સામેલ
2027 ની વસ્તી ગણતરીમાં સ્થળાંતરના કારણોની યાદીમાં પણ મોટો ફેરફાર છે. અગાઉ વસ્તી ગણતરીમાં સ્થળાંતર માટે કામ, વેપાર, શિક્ષણ, લગ્ન, જન્મ બાદ અન્ય સ્થળે જવું કે પરિવાર સાથે જવું જેવા સામાન્ય કારણો જ નોંધવામાં આવતા હતા. પરંતુ હવે આ કારણો ઉપરાંત કુદરતી આપત્તિઓ (Natural Disasters) ને પણ સ્થળાંતરના સત્તાવાર કારણોમાં એક નવા કોલમ તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યું છે, જેથી આપત્તિઓના કારણે વિસ્થાપિત થતા લોકોનો સાચો આંકડો મેળવી શકાય.
માતા-પિતાના જન્મ અને ધર્મ અંગે પૂછાશે પ્રશ્નો
નવા વસ્તી ગણતરી પત્રકમાં માતા અને પિતાના જન્મની તારીખ, સ્થળ અને તેમના ધર્મની માહિતી મેળવવા માટે ખાસ નવો કોલમ ઉમેરવામાં આવ્યો છે. આ માહિતી માત્ર ત્યારે જ ભરવાની રહેશે જ્યારે માતા અને પિતા તે જ ઘરમાં સભ્ય તરીકે નોંધાયેલા ન હોય અથવા તેઓ હયાત ન હોય.
ગણતરી ફોર્મમાં પહેલાથી જ ઘરના દરેક સભ્યનો ધર્મ અને જન્મની વિગતો તો લેવાય જ છે, પરંતુ માતા-પિતા બંનેનો ધર્મ અલગથી નોંધવાથી દેશમાં અલગ-અલગ ધર્મો વચ્ચેના લગ્નના પ્રવાહ (ટ્રેન્ડ) અને ધર્મ પરિવર્તનના ઈતિહાસ સંબંધિત કેટલાક આંકડાકીય પ્રવાહો સામે આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, માતા-પિતાના જન્મ સમય અને સ્થળની માહિતી પરથી નાગરિકતા કાયદા હેઠળ કેટલા લોકો ભારતીય નાગરિકતાની શરતો પૂરી કરે છે તેનો એક સંગઠિત ડેટાબેઝ પણ તૈયાર થઈ શકશે.
નોંધ: ઓળખ દસ્તાવેજો આપવા ફરજિયાત નથી
નવીનતમ ફોર્મમાં લોકો પાસે મોબાઈલ નંબર, આધાર કાર્ડ નંબર, ચૂંટણી કાર્ડ અને ભારતીય પાસપોર્ટ નંબર જેવા મહત્વના દસ્તાવેજોની માહિતી માંગવામાં આવશે (જ્યાં તે ઉપલબ્ધ હોય). જો કે, આ માહિતી આપવી કાયદેસર રીતે ફરજિયાત નથી. ડેટા એકત્રિત કરનાર કર્મચારીઓને ખાસ તાલીમ આપવામાં આવી છે કે તેઓ લોકોને આ આધુનિક વિગતો આપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરે અને સમજાવે.
વસ્તી ગણતરી તંત્ર લોકોને ખાસ ખાતરી આપશે કે તેમના દ્વારા શેર કરવામાં આવેલી તમામ વિગતો અને આંકડાઓ સંપૂર્ણપણે ગોપનીય (ખાનગી) રાખવામાં આવશે. જો કોઈ વ્યક્તિ આ દસ્તાવેજોની વિગતો આપવામાં ખચકાટ અનુભવે છે, તો કર્મચારી તે કોલમ ખાલી છોડી દેશે અને નાગરિકો પર કોઈ બળજબરી કરવામાં આવશે નહીં.