Seasonal Illness: એક દિવસ ગરમી તો બીજા જ દિવસે ઠંડી, બદલાતા હવામાનની અસર માત્ર વાતાવરણ પર જ નહીં, પરંતુ આપણા શરીર પર પણ પડે છે. ઘણી વખત ઋતુમાં ફેરફાર થતાં જ શરદી, ઉધરસ, તાવ અને ગળામાં દુખાવા જેવી સમસ્યાઓ શરૂ થઈ જાય છે. કેટલાક લોકોને તો થોડા જ દિવસોમાં વારંવાર આવી તકલીફોનો સામનો કરવો પડે છે.
પરંતુ શું ખરેખર હવામાન બદલાવાથી જ આપણે બીમાર પડીએ છીએ કે તેની પાછળ વાયરસ, એલર્જી અને આપણી દિનચર્યાની પણ ભૂમિકા હોય છે? ચાલો જાણીએ કે બદલાતી ઋતુમાં શરીરમાં કયા ફેરફારો થાય છે, બીમારીનાં કારણો શું છે અને આ સમય દરમિયાન સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન કેવી રીતે રાખવું.
ઋતુ બદલાતાં જ કેમ બગડવા લાગે છે તબિયત? જાણો 5 મુખ્ય કારણો
તાપમાનમાં અચાનક ફેરફાર
હવામાનમાં વારંવાર થતા ફેરફારની અસર શરીરની સામાન્ય કાર્યપ્રણાલી પર પડી શકે છે. દિવસ દરમિયાન ગરમી અને રાત્રે ઠંડી હોય ત્યારે કેટલાક લોકોને ગળામાં બળતરા, નાક વહેવું અને શરદી જેવી સમસ્યાઓ અનુભવાય છે. જોકે, માત્ર ઠંડી હવા લાગવાથી જ વાયરલ ઇન્ફેક્શન થતું નથી, પરંતુ આ સમય દરમિયાન ચેપ ફેલાવતા વાયરસના સંપર્કમાં આવવાથી બીમાર પડવાની શક્યતા વધી શકે છે.
વાયરસનો ચેપ ઝડપથી ફેલાવો
ઋતુ બદલાતી વખતે ફ્લૂ અને અન્ય શ્વસનતંત્ર સંબંધિત ચેપના કેસ વધી શકે છે. ખાસ કરીને ભીડવાળી જગ્યાઓ, શાળા, ઓફિસ અને જાહેર પરિવહનમાં ચેપ એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિ સુધી સરળતાથી પહોંચી શકે છે. તેના કારણે તાવ, ઉધરસ, નાક બંધ થવું, ગળામાં દુખાવો અને શરીરમાં કળતર જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.
શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પર અસર
શરીરની ઇમ્યુનિટી એટલે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ આપણને વિવિધ ચેપ સામે લડવામાં મદદ કરે છે. જો પૂરતી ઊંઘ ન મળતી હોય, ખોરાકમાં પોષક તત્વોની ઉણપ હોય અથવા લાંબા સમયથી શારીરિક થાક રહેતો હોય તો શરીરની સંરક્ષણ ક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં વ્યક્તિને ચેપ લાગવાનું જોખમ વધી શકે છે.
ધૂળ, પરાગરજ અને પ્રદૂષણથી એલર્જી
હવામાનમાં ફેરફાર થતાં વાતાવરણમાં રહેલા ધૂળના કણો, પરાગરજ અને અન્ય એલર્જી પેદા કરતા તત્વો કેટલીક વ્યક્તિઓને પરેશાન કરી શકે છે. તેના કારણે વારંવાર છીંકો આવવી, નાકમાંથી પાણી પડવું, આંખોમાં ખંજવાળ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને એલર્જી અથવા અસ્થમાની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
ઊંઘ અને ખાવા-પીવાની અનિયમિત આદતો
વ્યસ્ત દિનચર્યામાં ઘણા લોકો સમયસર જમતા નથી અને પૂરતી ઊંઘ પણ લેતા નથી. શરીરને જરૂરી વિટામિન, મિનરલ્સ અને અન્ય પોષક તત્વો ન મળે તો સ્વાસ્થ્ય પર તેની અસર થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત પાણી ઓછું પીવું અને શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ પણ શરીરની તંદુરસ્તી જાળવવામાં મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
ઋતુ બદલાય ત્યારે શરીરમાં કયા લક્ષણો દેખાય છે?
હવામાનમાં ફેરફાર દરમિયાન દરેક વ્યક્તિને એકસરખી તકલીફ થતી નથી. જોકે, કેટલાક સામાન્ય લક્ષણો જોવા મળી શકે છે.
- વારંવાર છીંકો આવવી અને નાકમાંથી પાણી પડવું.
- ગળામાં ખંજવાળ, દુખાવો અથવા ખરાશ થવી.
- સૂકી ઉધરસ અથવા કફવાળી ઉધરસ થવી.
- હળવો અથવા વધારે તાવ આવવો.
- માથામાં દુખાવો અને શરીરમાં કળતર થવું.
- સતત થાક લાગવો અને નબળાઈ અનુભવવી.
- એલર્જીને કારણે આંખોમાં ખંજવાળ અને પાણી આવવું.
ધ્યાન રાખો કે આ લક્ષણો વાયરલ ઇન્ફેક્શન અને એલર્જી બંનેમાં જોવા મળી શકે છે. તેથી લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે અથવા વધારે ગંભીર બને તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
આ લોકોએ બદલાતી ઋતુમાં વધારે સાવચેતી રાખવી જોઈએ
અમુક લોકોને હવામાન બદલાવાની સાથે ચેપ લાગવાનું અથવા જૂની બીમારી વધવાનું જોખમ વધારે હોઈ શકે છે.
- નાના બાળકો, જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ હજુ વિકસી રહી હોય છે.
- વૃદ્ધો, જેમને ચેપથી સ્વસ્થ થવામાં વધુ સમય લાગી શકે છે.
- ઓછી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકો.
- અસ્થમા અને શ્વસનતંત્રની સમસ્યા ધરાવતા દર્દીઓ.
- ડાયાબિટીસના દર્દીઓ.
- લાંબા સમયથી અન્ય કોઈ બીમારીનો સામનો કરી રહેલા લોકો.
બદલાતી ઋતુમાં બીમાર ન પડવું હોય તો આટલી કાળજી રાખો
હાથની સ્વચ્છતા જાળવો: બહારથી ઘરે આવ્યા પછી અને જમતાં પહેલાં સાબુથી હાથ બરાબર ધોવાની આદત રાખો. તેનાથી ચેપ ફેલાવાનું જોખમ ઘટાડી શકાય છે.
પૌષ્ટિક ખોરાક લો: ભોજનમાં લીલાં શાકભાજી, ફળો, કઠોળ અને પ્રોટીનયુક્ત વસ્તુઓનો સમાવેશ કરો. શરીરને જરૂરી પોષક તત્વો મળે તે જરૂરી છે.
પૂરતી ઊંઘ લો: દરરોજ 7થી 9 કલાકની ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો. સારી ઊંઘ શરીરની સામાન્ય કાર્યપ્રણાલી અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ જાળવવામાં મદદ કરે છે.
પ્રદૂષણથી બચો: ધૂળ, ધુમાડો અને પ્રદૂષણ વધારે હોય ત્યારે બહાર નીકળવાનું ટાળો. જરૂર પડે તો યોગ્ય માસ્કનો ઉપયોગ કરો.
પાણી પીવામાં બેદરકારી ન રાખો: દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીતા રહો. શરીરમાં પાણીની ઉણપ ન થવા દેવી સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે.
ઉધરસ અને છીંક વખતે સાવચેતી રાખો: ઉધરસ કે છીંક આવે ત્યારે મોં અને નાકને રૂમાલ અથવા ટિશ્યૂથી ઢાંકો. બીમાર હોવ ત્યારે અન્ય લોકો સાથે નજીકનો સંપર્ક ઓછો રાખો.
રસીકરણ કરાવો: ફ્લૂ સહિતનાં જરૂરી રસીકરણ વિશે ડૉક્ટરની સલાહ લો. ખાસ કરીને વધુ જોખમ ધરાવતા લોકોએ આ બાબતે ધ્યાન આપવું જોઈએ.