ટ્રેનમાં વગર ટિકિટે મુસાફરી કરતી મહિલાઓ માટે શું છે રેલવેનો નિયમ? રાત્રે મુસાફરી કરવાના ખાસ અધિકારો જાણો

શું વગર ટિકિટવાળી મહિલા મુસાફરને રાત્રે ટ્રેનમાંથી ઉતારી શકાય? જાણો રેલવે અધિનિયમ 1989 હેઠળ મહિલાઓની સુરક્ષા, દંડ અને હેલ્પલાઇન નંબર વિશેના ખાસ નિયમો.

By: Jignesh TrivediEdited By:Jignesh TrivediPublish Date: Thu, 19 Nov 2026 01:52 AM (IST)Updated: Thu, 19 Nov 2026 01:52 AM (IST)
what-is-the-railway-rule-for-women-traveling-on-a-train-without-a-ticket-learn-about-the-special-rights-for-traveling-at-night
(AI Image)

Railway Rules: સોશિયલ મીડિયાની દુનિયામાં દરરોજ કોઈ ને કોઈ ઘટના વાયરલ થતી રહે છે. હાલમાં આવો જ એક વીડિયો ઇન્ટરનેટ પર ઝડપથી વાયરલ થઈ રહ્યો છે, જેમાં એક ટિકિટ ચેકર (TTE) મહિલા મુસાફરને ટ્રેનમાંથી નીચે ઉતારતો જોવા મળી રહ્યો છે. આ વીડિયો ક્યારનો અને ક્યાંનો છે તેની હજુ સુધી સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ શકી નથી. વળી, એ પણ સ્પષ્ટ નથી કે તે મહિલા વગર ટિકિટે મુસાફરી કરી રહી હતી કે પછી ભૂલથી કોઈ અન્ય કોચમાં ચડી ગઈ હતી.

આ ઘટના સામે આવ્યા બાદ લોકોના મનમાં એક મોટો સવાલ ઉઠી રહ્યો છે કે શું વગર ટિકિટે મુસાફરી કરવા પર કોઈ મહિલા મુસાફરને અધવચ્ચે ટ્રેનમાંથી ઉતારી શકાય? શું રાત્રિના સમયે મહિલા વગર ટિકિટે મુસાફરી કરી શકે છે?

ચાલો, ભારતીય રેલવેના એવા મહત્વપૂર્ણ નિયમોને વિગતવાર સમજીએ, જે સીધા મહિલા મુસાફરોની સુરક્ષા અને તેમના કાયદાકીય અધિકારો સાથે જોડાયેલા છે.

મહિલા મુસાફરો માટે શું છે રેલવેનો કાયદો?

ભારતીય રેલવેના નિયમો મુજબ, કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે માન્ય ટિકિટ વગર મુસાફરી કરવી એ કાયદાકીય રીતે ગુનો છે અને તેના માટે નિર્ધારિત ભાડું તેમજ દંડ ભરવો પડે છે. પરંતુ, મહિલા મુસાફરોની સુરક્ષાને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપતા ભારતીય રેલવે અધિનિયમ, 1989 (Indian Railways Act, 1989)માં કેટલીક વિશેષ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

આ નિયમ મુજબ, જો કોઈ મહિલા એકલી મુસાફરી કરી રહી હોય અથવા તેની સાથે નાના બાળકો હોય, તો તેને દરેક પરિસ્થિતિમાં ટ્રેનમાંથી બહાર કાઢી શકાતી નથી.

રાત્રિના સમયે TTE ટ્રેનમાંથી નીચે ન ઉતારી શકે

રેલવેના સ્પષ્ટ નિર્દેશ મુજબ, જો કોઈ એકલી મહિલા અથવા નાના બાળકો સાથે મુસાફરી કરી રહેલી મહિલા રાત્રિના સમયે (સાંજે 6:00 વાગ્યાથી સવારે 6:00 વાગ્યાની વચ્ચે) વગર ટિકિટે પકડાય અને તેની પાસે દંડ ભરવાના પૈસા પણ ન હોય, તો પણ TTE તેને કોઈ નાના, અજાણ્યા કે સુમસામ સ્ટેશન પર ટ્રેનમાંથી ઉતારી શકતો નથી. મહિલાની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને તેને રાત્રે ટ્રેનમાંથી બહાર કાઢવાની સખત મનાઈ છે.

દિવસના સમયે ઉતારવા માટે પણ પાળવી પડે છે આ 2 કડક શરતો

જો મહિલા મુસાફર ટિકિટનું ભાડું અને દંડ ચૂકવવાનો ઇનકાર કરે અથવા પૈસા આપવામાં અસમર્થ હોય, તો તેને માત્ર દિવસના સમયે જ ટ્રેનમાંથી ઉતારી શકાય છે. પરંતુ આ કાર્યવાહી કરવા માટે પણ રેલવેએ બે ફરજિયાત શરતો નક્કી કરી છે-

મુખ્ય સ્ટેશન હોવું જરૂરી: મહિલાને ગમે તે નાના સ્ટેશન પર ઉતારી શકાતી નથી. તેને માત્ર એવા જ સ્ટેશન પર ઉતારી શકાય છે જ્યાંથી ટ્રેન શરૂ થઈ હોય, જ્યાં ટ્રેનની મુસાફરી સમાપ્ત થતી હોય અથવા તો કોઈ મોટા જંક્શન, ટર્મિનલ કે જિલ્લા મુખ્યાલય ધરાવતા મુખ્ય સ્ટેશન પર જ ઉતારી શકાય.

મહિલા પોલીસકર્મીની હાજરી અનિવાર્ય: કોઈ પણ મહિલા મુસાફરને ટ્રેનમાંથી ઉતારતી વખતે સ્થળ પર મહિલા પોલીસકર્મી (RPF અથવા GRPની મહિલા કોન્સ્ટેબલ)ની હાજરી હોવી અત્યંત જરૂરી છે. કોઈ પણ એકલો પુરુષ TTE પોતાની મરજીથી કોઈ મહિલાને બળજબરીપૂર્વક ટ્રેનમાંથી નીચે ઉતારી શકતો નથી.

ભાડું, દંડ અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિયમો

દંડ ભરીને મુસાફરી ચાલુ રાખવાનો વિકલ્પ: જો વગર ટિકિટે પકડાયેલી મહિલા મુસાફર પાસે પૈસા ઉપલબ્ધ હોય, તો તે મુસાફરીનું પૂરું ભાડું અને નિર્ધારિત દંડ (જુલાઈ 2026 થી સુધારેલી જોગવાઈઓ હેઠળ લઘુત્તમ ₹500 પેનલ્ટી) ભરીને તેની રસીદ મેળવી શકે છે અને પોતાની આગળની મુસાફરી ચાલુ રાખી શકે છે.

રિઝર્વ કોચમાં મુસાફરી: જો મહિલા પાસે જનરલ ટિકિટ હોય અથવા કોઈ ટિકિટ ન હોય અને તે સ્લીપર કે એસી (AC) કોચમાં બેઠી હોય, તો TTE તેને રિઝર્વ સીટ પરથી હટાવીને જનરલ કોચમાં જવા અથવા નિયમ મુજબ દંડ ભરવા માટે કહી શકે છે. તેમ છતાં, રાત્રિના સમયે તેને ટ્રેનમાંથી બહાર કાઢી શકાતી નથી.

મહિલા કોચમાં પુરુષોના પ્રવેશ પર દંડ: રેલવેના નિયમો હેઠળ મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવેલા કોચમાં પુરુષ મુસાફરોનો પ્રવેશ પણ સખત દંડનીય ગુનો છે, જેના પર ₹2,500 સુધીના દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

નિયમનો ભંગ થાય તો ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી ફરિયાદ?

જો મુસાફરી દરમિયાન કોઈ TTE અથવા રેલવે કર્મચારી રાત્રિના સમયે, ખરાબ હવામાનમાં અથવા મહિલા કોન્સ્ટેબલની ગેરહાજરીમાં કોઈ મહિલા મુસાફરને ટ્રેનમાંથી ઉતારવાનું દબાણ કરે કે અભદ્ર વર્તન કરે, તો મુસાફરો તરત જ પોતાના અધિકારનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં તાત્કાલિક રેલવે હેલ્પલાઇન નંબર 139 પર કોલ કરીને અથવા રેલ મદદ (RailMadad) એપ અને પોર્ટલના માધ્યમથી ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. ફરિયાદ નોંધાવતી વખતે સંબંધિત TTEનું નામ, તેનો બેજ નંબર અથવા આઈડી કાર્ડની વિગતો અવશ્ય નોંધી લેવી, જેથી રેલવે પ્રશાસન દ્વારા દોષિત કર્મચારી સામે કડક પગલાં લઈ શકાય.