Polo Forest Sabarkantha Eco Tourism: સાબરકાંઠા જિલ્લાના વિજયનગર વિજયનગર તાલુકામાં આવેલું પોલો ફોરેસ્ટ (Polo Forest) આજે માત્ર પ્રવાસીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર રાજ્ય માટે 'જવાબદાર ઇકો-ટુરિઝમ' (Responsible Eco-Tourism)નું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ બની ચૂક્યું છે. પ્રકૃતિ, ઇતિહાસ અને આદિવાસી સંસ્કૃતિના ત્રિવેણી સંગમ સમાન આ જંગલ આજે પ્રકૃતિપ્રેમીઓને આકર્ષવાની સાથે સાથે સ્થાનિક સમુદાયના આર્થિક અને સામાજિક ઉત્થાનનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું છે.
કુદરતનો અનમોલ ખજાનો અને ટ્રેકિંગ હબ
ચોમાસા અને શિયાળાની ઋતુમાં પોલો ફોરેસ્ટની સુંદરતા ખીલી ઊઠે છે. લીલીછમ વનરાજી, ચારેય તરફ ઘેરાયેલી અરવલ્લીની ધુમ્મસભરી પહાડીઓ અને વચ્ચેથી ખળખળ વહેતી હરણાવ તથા વણજ નદીઓ પ્રવાસીઓનું મન મોહી લે છે. અહીંના સુરક્ષિત અને નેચરલ ટ્રેકિંગ રૂટ્સ પર દર વર્ષે હજારો ટ્રેકર્સ અને એડવેન્ચર પ્રેમીઓ પ્રકૃતિનો આનંદ માણવા પહોંચે છે.
15મી સદીનો સમૃદ્ધ ઐતિહાસિક વારસો
પોલો ફોરેસ્ટ માત્ર જંગલ નથી, પરંતુ સ્થાપત્યકળાનો અમૂલ્ય ખજાનો છે. અહીં 15મી સદીના પ્રાચીન હિન્દુ અને જૈન મંદિરોના અવશેષો, નવઘણ કૂવો, સતી સ્મારકો અને અદ્ભુત શિલ્પકળા ધરાવતાં નકશીકામ પ્રવાસીઓને પ્રાચીન ઇતિહાસની ઝાંખી કરાવે છે. વન વિભાગ અને પ્રવાસન વિભાગના સંયુક્ત પ્રયાસોથી આ ઐતિહાસિક વિરાસતનું જતન કરીને તેને પ્રવાસન સાથે જોડવામાં આવ્યું છે.
સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયનું આર્થિક સશક્તિકરણ
પોલો ફોરેસ્ટના આ મોડેલની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેનો સીધો આર્થિક લાભ સ્થાનિક આદિવાસી પરિવારોને મળી રહ્યો છે.
કુશળ ગાઇડ તરીકે યુવાનો: ગાઇડ તરીકે તાલીમ પામેલા સ્થાનિક યુવાનો પ્રવાસીઓને જંગલના ખૂણે-ખૂણા અને ઇતિહાસથી માહિતગાર કરી પોતાની રોજીરોટી મેળવી રહ્યા છે.
મહિલા આત્મનિર્ભરતા: મહિલાઓ દ્વારા સંચાલિત ફૂડ સ્ટોલ્સ પર મકાઈના રોટલા, અડદની દાળ, પાત્રા અને દેશી વાનગીઓ પીરસવામાં આવે છે, જેનાથી મહિલાઓ આર્થિક રીતે આત્મનિર્ભર બની છે.
હોમસ્ટે અને સ્થાનિક વેપાર: પ્રવાસીઓના રોકાણ માટે સ્થાનિક લોકોના હોમસ્ટે અને હસ્તકળાની વસ્તુઓનું વેચાણ વધતાં ગ્રામીણ અર્થતંત્રને મોટો ટેકો મળ્યો છે.
પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને સુચારુ સંચાલન
જંગલની જૈવવિવિધતા જળવાઈ રહે તે માટે પ્રશાસન દ્વારા કડક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. પોલો ફોરેસ્ટ વિસ્તારમાં પ્લાસ્ટિક પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ, કચરાના યોગ્ય નિકાલ માટે ડસ્ટબિન વ્યવસ્થા અને પ્રવાસીઓની સુરક્ષા માટે વન વિભાગની સઘન સિક્યુરિટી ગોઠવવામાં આવી છે.
પોલો ફોરેસ્ટ સાબિત કરે છે કે જો કુદરતી સંસાધનોનું સુનિયોજિત સંચાલન કરવામાં આવે, તો પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના પણ પ્રવાસન ક્ષેત્રનો વિકાસ કરી શકાય છે અને સ્થાનિક લોકોને પોતાના જ વિસ્તારમાં રોજગારી પૂરી પાડી શકાય છે.