Kutch Salt Container Train: ગુજરાતના દરિયાકિનારે અને રણમાં પકાવાતા મીઠાના ઉદ્યોગ માટે ભારતીય રેલવે દ્વારા એક મોટો અને મહત્વકાંક્ષી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કચ્છ જિલ્લાના શિવલખા સ્થિત 'ગતિ શક્તિ કાર્ગો ટર્મિનલ' (Gati Shakti Cargo Terminal) થી જામનગર નજીકના મીઠાપુર વચ્ચે દેશની સૌપ્રથમ સ્પેશિયલ સાલ્ટ કન્ટેનર ટ્રેન (Specialised Salt Container Train)નો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે.
રેલવે વિભાગની આ અનોખી પહેલથી કચ્છના અગરિયાઓ, મીઠાના ઉત્પાદકો અને મોટા વેપારીઓને માલવહનમાં થતા કરોડો રૂપિયાના નુકસાન સામે કાયમી રક્ષણ મળશે. સાથે જ, આધુનિક ટેકનોલોજી વાળા કન્ટેનરના ઉપયોગથી ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો સમય અને ખર્ચ બંને ઘટી જશે.
આ પણ વાંચો
ખુલ્લા વેગનની જૂની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ
અત્યાર સુધી દેશમાં મીઠાની હેરફેર માટે મોટાભાગે પરંપરાગત ખુલ્લા રેલવે વેગન (Open Wagons)નો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. આ પદ્ધતિમાં માલસામાન વહન દરમિયાન કેટલીક ગંભીર સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
ભેજ અને વરસાદથી નુકસાન: ચોમાસા દરમિયાન કે માર્ગમાં આવતા ભેજવાળા વાતાવરણને કારણે ખુલ્લા વેગનમાં રહેલું મીઠું પલળી જતું હતું, જેથી તેની ગુણવત્તા બગડી જતી.
મીઠાનું ધોવાણ: ભેજને કારણે હજારો ટન મીઠું ઓગળી જતાં વેપારીઓને ભારે આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડતું હતું.
ટ્રાન્સપોર્ટની મર્યાદા: હવામાન ખરાબ હોય ત્યારે મીઠાનું વહન અટકાવી દેવું પડતું હતું.
આ નવી સ્પેશિયલ ટ્રેનથી આ તમામ સમસ્યાઓનો કાયમી અંત આવ્યો છે.
કેવા છે આ નવા 'સ્ટેનલેસ સ્ટીલ' કન્ટેનર?
આ નવતર પ્રયોગ માટે ભારતીય રેલવે દ્વારા ખાસ પ્રકારના કન્ટેનર ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યા છે.
સ્ટેનલેસ સ્ટીલ કોટિંગ: મીઠામાં રહેલા ક્ષાર (Salt Corrosion)ને કારણે સામાન્ય લોખંડ કટાઈ જાય છે. તેથી આ કન્ટેનરની અંદર ખાસ સ્ટેનલેસ સ્ટીલ (Stainless Steel Coating)નું સ્તર બનાવવામાં આવ્યું છે, જેથી મીઠું સુરક્ષિત રહે અને કન્ટેનરને કટાસ ન લાગે.
ટોપ-લોડિંગ અને સાઈડ-અનલોડિંગ સિસ્ટમ: અમદાવાદના ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર (DRM) વેદપ્રકાશના જણાવ્યા મુજબ, કન્ટેનરમાં ઉપરની તરફ બે ખાસ દરવાજા (Openings) આપવામાં આવ્યા છે, જ્યાંથી મીઠું સરળતાથી ભરી શકાય છે. અનલોડિંગ માટે બાજુમાં સ્પેશિયલ ઓપનિંગ મિકેનિઝમ રખાયું છે.
મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્સપોર્ટ: ટ્રેનમાંથી કન્ટેનર ઉતાર્યા પછી તેને સહેલાઈથી ક્રેન દ્વારા લિફ્ટ કરીને સીધા રોડ ટ્રેલર પર મૂકી શકાય છે, જેથી ફેક્ટરી કે પોર્ટ સુધી પહોંચાડવું એકદમ સરળ બની જાય છે.
લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં 11%નો સીધો ફાયદો
શિવલાખા કાર્ગો ટર્મિનલના હેડ મોહમ્મદ અરશદના જણાવ્યા મુજબ, આ નવા કન્ટેનર માત્ર સુવિધાયુક્ત નથી પરંતુ આર્થિક રીતે પણ ખૂબ ફાયદાકારક છે.
| વિગત | જૂના પરંપરાગત કન્ટેનર | નવા સ્ટેનલેસ સ્ટીલ કન્ટેનર |
| લોડિંગ ક્ષમતા (પ્રતિ કન્ટેનર) | 28 થી 30 ટન | 355 ટન |
| ગુણવત્તા રક્ષણ | વરસાદ/ભેજથી નુકસાનની શક્યતા | સંપૂર્ણ વોટરપ્રૂફ અને સુરક્ષિત |
| લોજિસ્ટિક્સ બચત | - | આશરે 11%ની સીધી બચત |
કચ્છના ઉદ્યોગ અને અગરિયાઓ માટે પ્રોત્સાહક પગલું
ગુજરાતનો કચ્છ જિલ્લો ભારત દેશના કુલ મીઠા ઉત્પાદનમાં મોટો હિસ્સો ધરાવે છે. રણ વિસ્તારમાં દિવસ-રાત કાળી મજૂરી કરીને મીઠું પકવતા અગરિયાઓ (Traditional Salt Workers)ની મહેનત આ સિસ્ટમથી વધુ સુદ્રઢ બનશે.
ગામધિધામ ચેમ્બર ઓફ કોમર્સના પ્રમુખ તેજાભાઈ કંગાડે આ નિર્ણયને આવકારતા જણાવ્યું હતું કે- આ કન્ટેનર સેવા કચ્છના મીઠા ઉદ્યોગ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. ટ્રાન્સપોર્ટ દરમિયાન ગુણવત્તા જળવાઈ રહેવાથી કચ્છના મીઠાની માંગ દેશ અને વિદેશના માર્કેટમાં વધુ મજબૂત બનશે.
ભારતીય રેલવેનું આ કદમ 'ગતિ શક્તિ' અભિયાન હેઠળ દેશના લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં એક મહત્ત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન છે. શિવલાખાથી મીઠાપુર વચ્ચે શરૂ થયેલી આ સેવા આગામી દિવસોમાં દેશના અન્ય મીઠા ઉત્પાદક વિસ્તારો માટે પણ એક આદર્શ મોડલ બનશે.