Gujarat Traffic: ગુજરાતમાં માર્ગ અકસ્માતોનું પ્રમાણ ઘટાડવા અને ટ્રાફિક વ્યવસ્થાને વધુ સુદ્રઢ બનાવવા માટે રાજ્ય સરકાર અને ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા નિયમોનું અમલીકરણ અત્યંત કડક બનાવવામાં આવ્યું છે. જો તમે ગુજરાતના રસ્તાઓ પર વાહન લઈને નીકળવાનું વિચારી રહ્યા હોવ, તો માત્ર લાયસન્સ હોવું પૂરતું નથી; બદલાતા નિયમો અને ટેકનોલોજીથી સજ્જ ટ્રાફિક સિસ્ટમની જાણકારી હોવી પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે.
દસ્તાવેજો હવે ખિસ્સામાં નહીં, ફોનમાં
હવે વાહનચાલકોએ ફિઝિકલ દસ્તાવેજો સાથે રાખવાની ઝંઝટમાંથી મુક્તિ મળી છે, પરંતુ તેની શરતો છે.
- માન્ય એપ્લિકેશન: કેન્દ્ર સરકારની 'DigiLocker' અથવા 'mParivahan' એપમાં અપલોડ કરેલા દસ્તાવેજો જ માન્ય ગણાશે. વોટ્સએપ કે ગેલેરીમાં રહેલા ફોટા પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવતા નથી.
- કયા દસ્તાવેજો જરૂરી?: ડ્રાઈવિંગ લાયસન્સ (DL), રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ (RC), વીમો (Insurance) અને પી.યુ.સી (PUC). આમાંથી એક પણ દસ્તાવેજની ગેરહાજરીમાં મોટો દંડ થઈ શકે છે.
સીસીટીવી સર્વેલન્સ અને ઈ-ચલણનો વ્યાપ
ગુજરાતના મુખ્ય શહેરો જેવા કે અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટમાં હવે 'સ્માર્ટ સિટી' પ્રોજેક્ટ હેઠળ હજારો સીસીટીવી કેમેરા કાર્યરત છે.
- ઝીરો ટોલરન્સ: સિગ્નલ તોડવો, સ્ટોપ લાઈન ક્રોસ કરવી કે રોંગ સાઈડમાં ડ્રાઈવિંગ કરવું હવે કેમેરાની નજરમાંથી બચી શકશે નહીં.
- ઈ-ચલણ: નિયમ ભંગ બદલ સીધો તમારા રજીસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર મેસેજ આવશે. જો લાંબા સમય સુધી ઈ-ચલણ ભરવામાં ન આવે, તો વાહનને બ્લેકલિસ્ટમાં નાખવાની અથવા કોર્ટ નોટિસની જોગવાઈ છે.
- સુરક્ષા સાધનો: હેલ્મેટ અને સીટ બેલ્ટ
- ડબલ હેલ્મેટ નિયમ: ગુજરાતના ઘણા શહેરોમાં હવે ટુ-વ્હીલર ચલાવનારની સાથે પાછળ બેસનાર વ્યક્તિ (Pillion Rider) માટે પણ હેલ્મેટ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. હેલ્મેટ હંમેશા ISI માર્ક વાળું હોવું જોઈએ.
- સીટ બેલ્ટ: માત્ર ડ્રાઈવર જ નહીં, પણ બાજુની સીટ પર બેઠેલા પેસેન્જર માટે પણ સીટ બેલ્ટ અનિવાર્ય છે. હાઈવે પર પાછળની સીટ પર બેઠેલા મુસાફરો માટે પણ બેલ્ટ બાંધવો સલાહભર્યું છે.
ગંભીર ગુનાઓ અને દંડની જોગવાઈ
- નવા મોટર વ્હીકલ એક્ટ મુજબ દંડની રકમમાં તોતિંગ વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
- નશો કરીને વાહન ચલાવવું: આ ગુનામાં કોઈ પણ પ્રકારની બાંધછોડ વગર સીધી જેલની સજા અથવા રૂ.
- 10,000 સુધીના દંડની જોગવાઈ છે.
- મોબાઈલનો ઉપયોગ: વાહન ચલાવતી વખતે ફોન પર વાત કરવી કે સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરવો એ અકસ્માતનું મુખ્ય કારણ છે, જેના માટે કડક દંડ વસૂલવામાં આવે છે.
- સગીર વયના ચાલકો: જો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનું બાળક વાહન ચલાવતા પકડાય, તો વાહન માલિક અથવા વાલી સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી અને વાહનનું રજીસ્ટ્રેશન રદ થઈ શકે છે.
એમ્બ્યુલન્સ અને ઈમરજન્સી સેવાઓ
ગુજરાત ટ્રાફિક પોલીસ દ્વારા સ્પષ્ટ સૂચના છે કે એમ્બ્યુલન્સ, ફાયર બ્રિગેડ કે અન્ય ઈમરજન્સી વાહનોને રસ્તો ન આપનાર ચાલક વિરુદ્ધ ભારે દંડ અને લાયસન્સ રદ કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ડ્રાઈવિંગ કરતા પહેલા આ જાણવું પણ જરૂરી
માત્ર લાયસન્સ હોવું પૂરતું નથી, પરંતુ તેની શરતોનું પાલન પણ જરૂરી છે
લર્નિંગ લાયસન્સ (LL): જો તમારી પાસે લર્નિંગ લાયસન્સ હોય, તો વાહનની આગળ અને પાછળ લાલ રંગથી 'L' લખેલું હોવું જોઈએ. તેની માન્યતા ૬ મહિનાની હોય છે, અને તમે કાયમી લાયસન્સ ધરાવનાર વ્યક્તિની હાજરીમાં જ વાહન ચલાવી શકો છો.
રિન્યુઅલ: લાયસન્સ એક્સપાયર થયાના ૧ વર્ષની અંદર રિન્યુ કરાવવું હિતાવહ છે, અન્યથા ફરીથી ટેસ્ટ આપવો પડી શકે છે.
રોડ માર્કિંગ્સ અને સંકેતોની સમજ
રસ્તા પર દોરેલી લાઈનો માત્ર શણગાર નથી, તે ચોક્કસ સૂચના આપે છે:
- સળંગ સફેદ લાઈન: તમે લેન બદલી શકતા નથી કે ઓવરટેક કરી શકતા નથી.
- તૂટક સફેદ લાઈન: સાવચેતીપૂર્વક લેન બદલી શકાય છે અને ઓવરટેક કરી શકાય છે.
- ઝેબ્રા ક્રોસિંગ: ટ્રાફિક સિગ્નલ પર લાલ લાઈટ થાય ત્યારે વાહન હંમેશા આ પટ્ટાની પાછળ ઉભું રાખવું, કારણ કે આ રસ્તો પદયાત્રીઓ માટે છે.
નવા દંડના દરો (અંદાજિત માળખું)
મોટર વ્હીકલ એક્ટ (સુધારેલ) મુજબ દંડની જોગવાઈઓ હવે વધુ કડક છે
| ગુનો | દંડની રકમ (અંદાજિત) | અન્ય જોગવાઈ |
| નશો કરીને ડ્રાઈવિંગ | ₹ 10,000 | જેલની સજા થઈ શકે |
| એમ્બ્યુલન્સને રસ્તો ન આપવો | ₹ 10,000 | લાયસન્સ રદ થઈ શકે |
| મોબાઈલનો ઉપયોગ | ભારે દંડ | અકસ્માતનું મુખ્ય કારણ |
| લાઈસન્સ વગર ડ્રાઈવિંગ | ₹ 5,000 | - |
| સગીર દ્વારા ડ્રાઈવિંગ | ભારે દંડ | વાલી સામે કાર્યવાહી |
| ઓવરસ્પીડિંગ | ₹ 2,000 (નાના વાહન માટે) થી રૂ. 4,000 સુધી. | |
| ખતરનાક ડ્રાઈવિંગ | ₹ 5,000 સુધીનો દંડ | લાયસન્સ રદ થવાની શક્યતા. |
વાહનમાં ફેરફાર અને નંબર પ્લેટ (HSRP)
- HSRP પ્લેટ: ગુજરાતમાં દરેક વાહન પર હાઈ સિક્યોરિટી રજીસ્ટ્રેશન પ્લેટ (HSRP) હોવી ફરજિયાત છે. સાદી કે ફેન્સી નંબર પ્લેટ બદલ પોલીસ દંડ કરી શકે છે.
- મોડિફિકેશન: વાહનના સાયલેન્સર બદલવા (વધુ અવાજ માટે) કે કંપની ડિઝાઈનમાં મોટા ફેરફાર કરવા ગેરકાયદેસર છે. ખાસ કરીને બુલેટ કે અન્ય બાઈકમાં ફટાકડા ફોડતા સાયલેન્સર પર કડક પ્રતિબંધ છે.
- કાચ પર ડાર્ક ફિલ્મ: કારના કાચ પર કાળી ફિલ્મ લગાડવી એ ગુનો છે. વિઝિબિલિટી (પારદર્શકતા) નિયમ મુજબ હોવી જોઈએ.
'ગુડ સેમરિટન' કાયદો
ઘણા લોકો પોલીસની પૂછપરછના ડરથી અકસ્માતનો ભોગ બનેલાની મદદ નથી કરતા. પરંતુ હવે અકસ્માત સમયે મદદ કરનાર વ્યક્તિને પોલીસ સ્ટેશન કે કોર્ટમાં આવવા દબાણ કરી શકાતું નથી. મદદ કરનાર વ્યક્તિની ઓળખ ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે.
ગોલ્ડન અવર (અકસ્માત પછીની પ્રથમ કલાક)માં ઈજાગ્રસ્તને હોસ્પિટલ પહોંચાડનારને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે.
ઓનલાઈન ઈ-ચલણ કેવી રીતે ચેક કરવું અને ભરવું?
તમે તમારી જાણ બહાર પણ નિયમ ભંગ કર્યો હોય તો ચેક કરી શકો છો:
- વેબસાઈટ: Gujarat Traffic Police E-Challan (અમદાવાદ માટે) અથવા જે તે શહેરની ટ્રાફિક પોલીસ વેબસાઈટ.
- એપ: 'NextGen mParivahan' એપ દ્વારા પણ દંડની વિગત જાણી શકાય છે.
- ચુકવણી: દંડ ઓનલાઈન અથવા નજીકના ટ્રાફિક પોલીસ સ્ટેશન પર ભરી શકાય છે.