World's Hottest River: દુનિયામાં કુદરતે એવી અનેક અજાયબીઓ સર્જી છે, જેના વિશે જાણીને નવાઈ લાગે. ક્યાંક સમુદ્રનું પાણી ગુલાબી દેખાય છે તો ક્યાંક એવી નદી વહે છે, જેનું પાણી સામાન્ય નદીની જેમ ઠંડું નહીં પરંતુ અત્યંત ગરમ હોય છે. દક્ષિણ અમેરિકાના પેરુમાં આવેલી આવી જ એક નદી શનાય-તિમ્પિશ્કા (Shanay-Timpishka) છે. આ નદીના કેટલાક ભાગોમાં પાણીનું તાપમાન લગભગ 99 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી જાય છે. આખરે જંગલની વચ્ચે આવેલી આ નદીનું પાણી આટલું ગરમ કેવી રીતે થાય છે? ચાલો જાણીએ આ કુદરતી અજાયબીનું રહસ્ય.
દુનિયાની એકમાત્ર ઉકળતી નદી ક્યાં આવેલી છે?
આ રહસ્યમય નદી દક્ષિણ અમેરિકાના પેરુ (Peru) દેશના એમેઝોન રેનફોરેસ્ટમાં આવેલી છે. તેને શનાય-તિમ્પિશ્કા (Shanay-Timpishka) અને બોઇલિંગ રિવર (Boiling River) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સ્થાનિક અશાનિન્કા ભાષામાં તેના નામનો અર્થ સૂર્યની ગરમીથી ઉકળેલી નદી એવો થાય છે.
આ નદીની ખાસિયત એ છે કે તેના પાણીમાંથી સતત વરાળ નીકળતી જોવા મળે છે. નદીના કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણી એટલું ગરમ હોય છે કે તેમાં પડવું કોઈપણ જીવ માટે જીવલેણ બની શકે છે. જોકે, આખી નદીનું તાપમાન એકસરખું નથી હોતું. નદીના અલગ-અલગ ભાગોમાં પાણીનું તાપમાન પણ અલગ હોય છે
99 ડિગ્રી સુધી કેવી રીતે ગરમ થાય છે નદીનું પાણી?
સામાન્ય રીતે આપણે માનીએ છીએ કે પાણી ઉકળવા માટે તેની નીચે આગ અથવા કોઈ ગરમીનો સ્ત્રોત હોવો જરૂરી છે. પરંતુ આ નદીમાં કુદરતી રીતે પૃથ્વીની અંદરથી આવતી ગરમી પાણીનું તાપમાન વધારે છે.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, વરસાદ અને જમીનનું પાણી પૃથ્વીની અંદર ઊંડે સુધી પહોંચે છે. ત્યાં પૃથ્વીના ગરમ ખડકોના સંપર્કમાં આવવાથી પાણી ગરમ થાય છે. ત્યારબાદ ભૂગર્ભની તિરાડો અને ભૌગોલિક ફોલ્ટ લાઇન્સ મારફતે આ ગરમ પાણી ફરી જમીનની સપાટી પર આવે છે. અહીં ગરમ ઝરણાંનું પાણી નદીમાં ભળે છે, જેના કારણે નદીના અમુક ભાગોનું તાપમાન ખૂબ વધી જાય છે. આ નદીની સૌથી આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે તેની નજીક કોઈ સક્રિય જ્વાળામુખી નથી. વૈજ્ઞાનિકના સંશોધન મુજબ, આ નદી જ્વાળામુખીથી દૂર હોવા છતાં આટલી ગરમ રહે છે.
એક વ્યક્તિએ દાદાની વાત પરથી શોધી હતી આ નદી
આ નદીની કહાની પણ ખૂબ રસપ્રદ છે. ભૂભૌતિકશાસ્ત્રી (Geophysicist) એન્ડ્રેસ રુઝોએ બાળપણમાં પોતાના દાદા પાસેથી એમેઝોનના જંગલમાં આવેલી એક ઉકળતી નદીની વાત સાંભળી હતી. શરૂઆતમાં તેમને પણ આ વાત એક દંતકથા જેવી લાગી હતી.
પરંતુ વર્ષો પછી જ્યારે તેમણે ભૂભૌતિકશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો, ત્યારે આ વાતની સત્યતા જાણવાની જિજ્ઞાસા વધી. વર્ષ 2011માં તેઓ આ નદી સુધી પહોંચ્યા અને તેના પાણીના તાપમાન સહિત અન્ય બાબતોનું વૈજ્ઞાનિક સંશોધન શરૂ કર્યું.
શરૂઆતમાં ઘણા લોકોને લાગતું હતું કે જંગલની વચ્ચે આવી કોઈ નદી હોઈ જ ન શકે. પરંતુ એન્ડ્રેસ રુઝોએ સ્થાનિક લોકોની મદદથી આ સ્થળ સુધી પહોંચીને નદીના અસ્તિત્વને વૈજ્ઞાનિક રીતે સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે પોતાના સંશોધન અને અનુભવને 'The Boiling River: Adventure and Discovery in the Amazon' નામના પુસ્તકમાં પણ રજૂ કર્યા છે.
નદીમાં પડવું કેમ બની શકે છે જીવલેણ?
આ નદીનું પાણી એટલું ગરમ હોય છે કે તેમાં કોઈ જીવ પડી જાય તો ગંભીર રીતે દાઝી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યાં પાણીનું તાપમાન 80થી 90 ડિગ્રી કે તેનાથી વધુ હોય છે, ત્યાં જીવ બચાવવો અત્યંત મુશ્કેલ બની શકે છે.
એન્ડ્રેસ રુઝોએ પોતાના સંશોધન દરમિયાન નોંધ્યું હતું કે ગરમ પાણીમાં પડી ગયેલા નાના પ્રાણીઓના શરીરને ગંભીર નુકસાન પહોંચે છે. આ જ કારણ છે કે આ નદીને કુદરતની સુંદરતા સાથે જોખમનું પણ પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
જોકે, નદીના દરેક ભાગમાં પાણી ઉકળતું નથી. કેટલાક વિસ્તારોમાં પાણીનું તાપમાન ઓછું હોય છે, જ્યારે ગરમ ઝરણાંની આસપાસ તે અત્યંત ઊંચું હોય છે. તેથી આ નદીને નજીકથી જોતી વખતે પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
કુદરતની આ અજાયબી આજે પણ વૈજ્ઞાનિકો માટે રસપ્રદ
શનાય-તિમ્પિશ્કા નદી માત્ર પ્રવાસીઓ માટે જ નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકો માટે પણ સંશોધનનો વિષય છે. જ્વાળામુખીથી દૂર હોવા છતાં આટલી ગરમ નદી કેવી રીતે બની શકે છે, તે બાબત તેને દુનિયાની અનોખી કુદરતી રચનાઓમાં સ્થાન અપાવે છે.
આ નદી આપણને એ પણ સમજાવે છે કે પૃથ્વીની અંદર ચાલતી કુદરતી પ્રક્રિયાઓ કેટલી આશ્ચર્યજનક હોઈ શકે છે. એમેઝોનના ગાઢ જંગલમાં છુપાયેલી આ ઉકળતી નદી આજે પણ દુનિયાભરના લોકો માટે કુતૂહલનો વિષય બની છે.
