Airplane Window Facts: જો તમે ક્યારેય વિમાનમાં મુસાફરી કરી હોય, તો એક વાત ચોક્કસ નોંધી હશે કે વિમાનની બારીઓ બસ, ટ્રેન કે કારની જેમ ચોરસ હોતી નથી. તે ગોળ અથવા લંબગોળ આકારની હોય છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે વિમાનની બારીઓને આવો આકાર કેમ આપવામાં આવે છે? શું તેની પાછળ કોઈ ખાસ ટેક્નોલોજી છે કે પછી માત્ર ડિઝાઇન માટે આવું કરવામાં આવે છે? હકીકતમાં, તેની પાછળનું મુખ્ય કારણ મુસાફરોની સુરક્ષા છે. ચાલો જાણીએ આ રસપ્રદ વાત.
વિમાનની બારીઓ ચોરસને બદલે ગોળ કેમ હોય છે?
વિમાનની બારીઓનો આકાર માત્ર સુંદરતા માટે નક્કી કરવામાં આવ્યો નથી. તેની પાછળ વિમાનની સુરક્ષા અને હવાના દબાણનું વિજ્ઞાન કામ કરે છે. વિમાન જ્યારે હજારો ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડે છે, ત્યારે બહારનું હવાનું દબાણ જમીન કરતાં ઘણું ઓછું હોય છે. બીજી તરફ, મુસાફરોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ ન પડે તે માટે વિમાનની અંદર હવાનું દબાણ નિયંત્રિત રાખવામાં આવે છે.
આવી સ્થિતિમાં વિમાનની અંદર અને બહારના હવાના દબાણ વચ્ચે મોટો તફાવત સર્જાય છે. દરેક ઉડાન દરમિયાન વિમાનનું માળખું થોડું વિસ્તરે છે અને સંકોચાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે તેની બારીઓ અને અન્ય ભાગો પર સતત દબાણ રહે છે. તેથી બારીઓનો આકાર એવો રાખવામાં આવે છે કે દબાણની અસર ઓછી થાય.
ગોળ બારીઓમાં દબાણ સમાન રીતે વહેંચાય છે
વિમાનની બારીઓ ગોળ અથવા લંબગોળ રાખવાનું સૌથી મોટું કારણ તેની સુરક્ષા છે. ચોરસ બારીઓમાં ચાર ખૂણા હોય છે. આ ખૂણાઓ પર હવાનું દબાણ વધારે કેન્દ્રિત થઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી વારંવાર ઉડાન ભરવાને કારણે આ જગ્યાએ નાની તિરાડો પડવાનું જોખમ રહે છે.
જ્યારે ગોળ અથવા લંબગોળ બારીઓમાં તીક્ષ્ણ ખૂણા હોતા નથી. તેના કારણે બારીની આસપાસ દબાણ વધુ સમાન રીતે વહેંચાય છે અને તિરાડો પડવાની શક્યતા ઘટે છે. આ રીતે બારીઓનો આકાર વિમાનના માળખાને મજબૂત રાખવામાં મદદ કરે છે.
એક અકસ્માતે બદલી નાખી વિમાનની બારીઓની ડિઝાઇન
તમને જાણીને નવાઈ લાગશે કે પહેલાં વિમાનની બારીઓ ચોરસ આકારની જ બનાવવામાં આવતી હતી. 1950ના દાયકામાં ડી હેવિલેન્ડ કોમેટ (De Havilland Comet) નામના કમર્શિયલ જેટ વિમાનમાં પણ ચોરસ બારીઓ હતી.
પરંતુ આ વિમાન સાથે થયેલા અનેક ગંભીર અકસ્માતોની તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે બારીઓના ખૂણાઓ પાસે દબાણને કારણે તિરાડો વિકસતી હતી. આ તિરાડો વિમાનના માળખા માટે જોખમી સાબિત થઈ હતી. આ ઘટનાઓ બાદ વિમાનની ડિઝાઇનમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા અને બારીઓને ગોળ અથવા લંબગોળ આકાર આપવાનું શરૂ થયું. ત્યારથી વિમાનની બારીઓની ડિઝાઇનમાં આ સુરક્ષાના નિયમને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
વિમાનની બારીમાં નાનું છિદ્ર કેમ હોય છે?
વિમાનમાં મુસાફરી કરતી વખતે જો તમે બારીને ધ્યાનથી જોશો, તો તેના નીચેના ભાગમાં એક નાનું છિદ્ર જોવા મળશે. શું તમે જાણો છો કે આ છિદ્ર શા માટે હોય છે? ખરેખર, તેને 'બ્રિધર હોલ' (Breather Hole) કહેવામાં આવે છે. વિમાનની બારીમાં સામાન્ય રીતે કાચના અનેક સ્તરો હોય છે. આ નાનું છિદ્ર બારીના મધ્ય સ્તરમાં આપવામાં આવે છે, જે દબાણને સંતુલિત કરવામાં મદદ કરે છે.
આ ઉપરાંત, તે બારીના કાચ પર ભેજ અને ધુમ્મસ જમા થવાની શક્યતા ઘટાડે છે. આના કારણે મુસાફરોને બહારનું દૃશ્ય સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે અને બારીના બાકીના સ્તરો પર દબાણની અસર નિયંત્રિત રહે છે.
આમ, વિમાનની બારીઓનો ગોળ કે લંબગોળ આકાર માત્ર દેખાવ માટે નથી, પરંતુ તેની પાછળ સુરક્ષા અને વિજ્ઞાનનાં મહત્વપૂર્ણ કારણો રહેલાં છે.