Mahabharat War: ભારતીય ઇતિહાસ અને પૌરાણિક ગ્રંથોમાં કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં ખેલાયેલા મહાભારતના યુદ્ધને વિશ્વના સૌથી ભયાનક અને વિશાળ સંગ્રામોમાંથી એક માનવામાં આવે છે. ધર્મ અને અધર્મ વચ્ચેના આ મહાસંગ્રામમાં લાખો યોદ્ધાઓ, રથ, હાથી અને ઘોડાઓએ ભાગ લીધો હતો. આ યુદ્ધ કેટલું વિશાળ હતું તે તેમાં સામેલ સેનાની ગણતરી એટલે કે ‘અક્ષૌહિણી સેના’ ના આંકડા પરથી સ્પષ્ટપણે સમજી શકાય છે.
શું છે 1 અક્ષૌહિણી સેનાનું ગણિત?
મહાભારતના સમયમાં સેનાના માપદંડ માટે 'અક્ષૌહિણી' એકમનો ઉપયોગ થતો હતો. 1 અક્ષૌહિણી સેનામાં ચાર મુખ્ય અંગો (હાથી, રથ, ઘોડેસવાર અને પાયદળ સૈનિકો) નો ચોક્કસ ગુણોત્તર હોતો હતો:
- હાથી: 21,870
- રથ: 21,870
- ઘોડેસવાર: 65,610
- પાયદળ સૈનિક: 1,09,350
આ તમામનો સરવાળો કરીએ તો 1 અક્ષૌહિણી સેનામાં કુલ 2,18,700 સૈનિકો/યોદ્ધા એકમો શામેલ હતા.
18 અક્ષૌહિણી સેનાનું મહાકાય સ્વરૂપ
મહાભારતના યુદ્ધમાં કૌરવો અને પાંડવો બંને પક્ષો મળીને કુલ 18 અક્ષૌહિણી સેના સામસામે લડી હતી. જેમાં કૌરવો પાસે 11 અક્ષૌહિણી સેના અને પાંડવો પાસે 7 અક્ષૌહિણી સેના હોવાનું પરંપરાગત વર્ણન મળે છે.
જો 18 અક્ષૌહિણી સેનાના કૂલ આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો તે આશ્ચર્યચકિત કરી દે તેવા છે:
| સેનાના અંગો | 1 અક્ષૌહિણી સેના | 18 અક્ષૌહિણી સેના (કુલ) |
| હાથી | 21,870 | 3,93,660 |
| રથ | 21,870 | 3,93,660 |
| ઘોડેસવાર | 65,610 | 11,80,980 |
| પાયદળ સૈનિક | 1,09,350 | 19,68,300 |
| કુલ યોદ્ધા / એકમ | 2,18,700 | 39,36,600 |
આમ, કુરુક્ષેત્રના મેદાનમાં કુલ 39,36,600 યોદ્ધાઓ અને સૈન્ય બળ સામસામે મેદાનમાં ઉતર્યા હતા.
યુદ્ધના અંતે માત્ર 11 પ્રમુખ યોદ્ધાઓ જ જીવિત બચ્યા!
18 દિવસ સુધી ચાલેલા આ વિનાશક યુદ્ધમાં અકલ્પનીય નર સંહાર થયો હતો. આટલી મોટી લાખોની સેના અને મહાન યોદ્ધાઓમાંથી યુદ્ધના અંતે માત્ર 11 પ્રમુખ યોદ્ધાઓ જ જીવિત બચ્યા હતા! જેમાં પાંડવ પક્ષે 7 (પાંચ પાંડવો, શ્રીકૃષ્ણ અને સાત્યકિ) અને કૌરવ પક્ષે 3 (અશ્વત્થામા, કૃપાચાર્ય અને કૃતવર્મા) તેમજ યુયુત્સુનો સમાવેશ થાય છે.
મહાભારતનું આ ગણિત દર્શાવે છે કે આ યુદ્ધ માત્ર બે પરિવારો વચ્ચેની લડાઈ નહોતી, પરંતુ તે સમયનું સૌથી મોટું વૈશ્વિક યુદ્ધ હતું જેણે આખા ભારતવર્ષનો નકશો બદલી નાખ્યો હતો.