India Free Train Facts: ભારતમાં રેલવે મુસાફરી માટે ટિકિટ ખરીદવી સામાન્ય બાબત છે. ટિકિટ વગર મુસાફરી કરતા પકડાઈ જાઓ તો દંડ પણ ભરવો પડી શકે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભારતમાં એક એવી ટ્રેન પણ છે, જેમાં મુસાફરોને ટિકિટ ખરીદવાની જરૂર પડતી નથી? આ ટ્રેન વર્ષોથી લોકોને મફતમાં મુસાફરી કરાવે છે. પંજાબ અને હિમાચલ પ્રદેશ વચ્ચે દોડતી ભાકરા-નંગલ ટ્રેન માત્ર પરિવહનનું સાધન જ નહીં, પરંતુ દેશના ઐતિહાસિક વારસાનો એક અનોખો ભાગ પણ છે.
ભાકરા-નંગલ ટ્રેન કેમ છે ખાસ?
ભારતની સૌથી અનોખી ટ્રેનોમાં સ્થાન ધરાવતી ભાકરા-નંગલ ટ્રેન તેની મફત મુસાફરીની સુવિધાને કારણે ચર્ચામાં રહે છે. આ ટ્રેનમાં સામાન્ય રેલવેની જેમ ટિકિટ ખરીદવાની કે TTE પાસે ટિકિટ બતાવવાની વ્યવસ્થા નથી. જોકે, આ સુવિધા પાછળ એક ખાસ ઐતિહાસિક કારણ છે. આ ટ્રેન ભારતીય રેલવેને બદલે ભાકરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
નંગલથી ભાકરા સુધીની સુંદર મુસાફરી
આ ટ્રેન પંજાબના નંગલ અને હિમાચલ પ્રદેશના ભાકરા વચ્ચેના આશરે 13 કિલોમીટરના માર્ગ પર દોડે છે. મુસાફરી દરમિયાન પ્રવાસીઓને શિવાલિકની પહાડીઓ અને સતલુજ નદીના સુંદર નજારા જોવા મળે છે. આ ટૂંકી મુસાફરી પૂર્ણ કરવામાં લગભગ 40 મિનિટ જેટલો સમય લાગી શકે છે. આ રેલવે માર્ગ પર ટનલ અને નાના સ્ટેશનો પણ આવેલા છે, જે પ્રવાસને વધુ રસપ્રદ બનાવે છે. પ્રકૃતિના મનમોહક દૃશ્યો અને જૂના જમાનાની ટ્રેનનો અનુભવ આ મુસાફરીને સામાન્ય રેલવે પ્રવાસથી અલગ બનાવે છે.
ડેમના નિર્માણ માટે શરૂ થઈ હતી ટ્રેન
ભાકરા-નંગલ ટ્રેનની શરૂઆત 1948ની આસપાસ કરવામાં આવી હતી. તે સમયે ભાકરા-નંગલ ડેમનું નિર્માણ એક મોટો પ્રોજેક્ટ હતો. આ કામ દરમિયાન મજૂરો, એન્જિનિયરો, મશીનરી અને બાંધકામ માટે જરૂરી સામગ્રીને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે પહોંચાડવા માટે આ રેલવે માર્ગનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો.
ડેમનું બાંધકામ પૂરું થયા પછી પણ આ ટ્રેનને બંધ કરવામાં આવી નહોતી. સમય જતાં તે સ્થાનિક લોકો માટે પરિવહનનું સાધન બની અને પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખ જાળવી રાખી. આ રીતે, જે ટ્રેનની શરૂઆત બાંધકામના કામને સરળ બનાવવા માટે થઈ હતી, તે આજે પણ તેના ઐતિહાસિક મહત્ત્વને કારણે ઓળખાય છે.
કોણ કરે છે ટ્રેનનું સંચાલન?
ભાકરા-નંગલ ટ્રેનની એક મહત્ત્વની વિશેષતા એ છે કે તેનું સંચાલન ભારતીય રેલવે દ્વારા થતું નથી. ભાકરા બિયાસ મેનેજમેન્ટ બોર્ડ (BBMB) તેની દેખરેખ અને વ્યવસ્થાપન સંભાળે છે. મુસાફરો પાસેથી ભાડું લેવામાં આવતું ન હોવાથી ટ્રેનના સંચાલન અને જાળવણીનો ખર્ચ સંબંધિત સંસ્થા ઉઠાવે છે.
જોકે, ટ્રેનના મફત પ્રવાસને સામાન્ય ભારતીય રેલવેની તમામ સેવાઓ સાથે સરખાવી શકાય નહીં. આ એક વિશિષ્ટ માર્ગ પર ચાલતી ખાસ સેવા છે, જેનો પોતાનો અલગ ઇતિહાસ અને વ્યવસ્થાપન છે.
લાકડાના કોચ અને જૂના જમાનાનો અનુભવ
આ ટ્રેનનું બીજું આકર્ષણ તેના પરંપરાગત કોચ છે. તેના જૂના લાકડાના કોચ તેને વિન્ટેજ લુક આપે છે અને ભૂતકાળની રેલવે મુસાફરીની યાદ અપાવે છે. શરૂઆતના સમયમાં તેમાં સ્ટીમ એન્જિનનો ઉપયોગ થતો હતો, જ્યારે પાછળથી ડીઝલ એન્જિન અપનાવવામાં આવ્યું.
આજે પણ ભાકરા-નંગલ ટ્રેન દેશની એવી વિશિષ્ટ રેલવે સેવાઓમાં ગણાય છે, જેનો ઇતિહાસ અને મુસાફરીની રીત લોકોને આશ્ચર્યચકિત કરે છે. ટિકિટ વગર મુસાફરી કરવાની તેની સુવિધા જેટલી રસપ્રદ છે, તેટલો જ ખાસ તેનો ભાકરા-નંગલ ડેમ સાથે જોડાયેલો ઇતિહાસ છે.