Ahmedabad Name History: ગુજરાતનું અમદાવાદ આજે દેશનાં જાણીતાં શહેરોમાંથી એક છે. વેપાર, સંસ્કૃતિ, શિક્ષણ અને ઐતિહાસિક વારસાની ઓળખ ધરાવતા આ શહેરનું નામ પણ એક રસપ્રદ ઇતિહાસ ધરાવે છે. શું તમે જાણો છો કે અમદાવાદની ઓળખ પહેલાં અશાવલ અને કર્ણાવતી સાથે જોડાયેલી હતી? તો ચાલો જાણીએ કે આ શહેરનું નામ અમદાવાદ કેવી રીતે પડ્યું અને તેની પાછળની 600 વર્ષથી પણ જૂની કહાની શું છે.
અશાવલથી અમદાવાદ સુધીની સફર, જાણો કોણે રાખ્યું હતું શહેરનું નામ?
અમદાવાદનો ઇતિહાસ આજથી આશરે 600 વર્ષ જૂનો છે. જોકે, અમદાવાદની સ્થાપના થઈ તે પહેલાં પણ આ વિસ્તારમાં માનવ વસાહત હતી. ઐતિહાસિક નોંધો મુજબ, આ વિસ્તારનું પ્રાચીન નામ અશાવલ અથવા અશાપલ્લી હતું. અહીં ભીલ શાસકનું પ્રભુત્વ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
11મી સદી દરમિયાન સોલંકી વંશના રાજા કર્ણદેવ પ્રથમએ આ વિસ્તારમાં પોતાની સત્તા સ્થાપિત કરી હતી. ઐતિહાસિક પરંપરા મુજબ, તેમણે અશાવલના ભીલ શાસકને હરાવીને સાબરમતી નદીની નજીક કર્ણાવતી નામનું નગર વસાવ્યું હતું. જોકે, અશાવલ અને કર્ણાવતી એક જ સ્થળ હતાં કે નજીકમાં આવેલી અલગ વસાહતો હતી તે અંગે ઇતિહાસકારોમાં અલગ-અલગ મતો જોવા મળે છે.
સુલતાન અહમદશાહે 1411માં રાખ્યું અમદાવાદ નામ
15મી સદીમાં ગુજરાત સલ્તનતના સ્થાપક સુલતાન અહમદશાહ પ્રથમએ સાબરમતી નદીના પૂર્વ કિનારે નવા શહેરની સ્થાપના કરી હતી. વર્ષ 1411માં તેમણે અમદાવાદનો પાયો નાખ્યો અને ત્યારબાદ તેને ગુજરાત સલ્તનતની રાજધાની બનાવવામાં આવ્યું. સુલતાન અહમદશાહના નામ પરથી આ શહેરનું નામ અમદાવાદ પડ્યું હોવાનું ઐતિહાસિક રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે.
અમદાવાદની સ્થાપનાની ચોક્કસ તારીખ અંગે અલગ-અલગ ઐતિહાસિક નોંધો મળે છે. અમદાવાદ જિલ્લા વસ્તી ગણતરી હેન્ડબુકમાં 27 ફેબ્રુઆરી, 1411નો ઉલ્લેખ છે, જ્યારે અન્ય નોંધોમાં 26 ફેબ્રુઆરી અને 4 માર્ચની તારીખો પણ જોવા મળે છે. આ રીતે અશાવલ, કર્ણાવતી અને ત્યારબાદ અમદાવાદ તરીકે આ વિસ્તારની ઓળખ બદલાતી રહી. આજે પણ શહેરના ઇતિહાસની વાત આવે ત્યારે આ ત્રણેય નામોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.
મહાત્મા ગાંધી અને સ્વતંત્રતા આંદોલન સાથે પણ છે ખાસ સંબંધ
અમદાવાદ માત્ર તેના સ્થાપત્ય અને જૂના ઇતિહાસ માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતના સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં આપેલા યોગદાન માટે પણ જાણીતું છે. મહાત્મા ગાંધીજીએ સાબરમતી નદીના કિનારે સાબરમતી આશ્રમની સ્થાપના કરી હતી. આ આશ્રમ સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રવૃત્તિઓનું કેન્દ્ર બન્યો હતો. વર્ષ 1930માં મહાત્મા ગાંધીજીએ આ જ આશ્રમથી દાંડીકૂચની શરૂઆત કરી હતી.
આ ઉપરાંત અમદાવાદ કાપડ ઉદ્યોગ અને વેપાર માટે પણ જાણીતું રહ્યું છે. શહેરની ઐતિહાસિક ઓળખ અને સ્થાપત્ય વારસાને કારણે યુનેસ્કોએ 8 જુલાઈ, 2017ના રોજ અમદાવાદના ઐતિહાસિક જૂના શહેરને વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટીની યાદીમાં સ્થાન આપ્યું હતું. આ ભારતનું પ્રથમ વર્લ્ડ હેરિટેજ સિટી બન્યું હતું.