Ahmedabad road history Gujarati: અમદાવાદ માત્ર હેરિટેજ સિટી જ નથી, પરંતુ અહીંના રસ્તા અને વિસ્તારોનાં નામ પણ સદીઓ જૂની કહાની કહે છે. કેટલાક રસ્તાઓ જાણીતી વ્યક્તિઓના નામ પરથી ઓળખાય છે તો કેટલાક વિસ્તારોનો સંબંધ સુલતાન, મુઘલકાળ અથવા શહેરના આધુનિક વિકાસ સાથે જોડાયેલો છે. ચાલો જાણીએ અમદાવાદના સૌથી જાણીતા નામ પાછળનો ઇતિહાસ.
સી.જી. રોડ (C.G. Road) – ચીમનલાલ ગિરધરલાલ રોડ
અમદાવાદના સૌથી જાણીતા શોપિંગ રોડનું પૂરું નામ ચીમનલાલ ગિરધરલાલ રોડ છે. આ રસ્તાનું નામ અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ ચીમનલાલ ગિરધરલાલના સન્માનમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. 1990ના દાયકામાં તેનું આધુનિકીકરણ થતાં તે અમદાવાદનો પ્રીમિયમ શોપિંગ અને બિઝનેસ હબ બની ગયો; આજે અહીં દેશ-વિદેશની મોટી બ્રાન્ડ્સના શોરૂમ જોવા મળે છે.
આશ્રમ રોડ – ગાંધીજીના વારસાની ઓળખ
આશ્રમ રોડનું નામ સાબરમતી આશ્રમ અને કોચરબ આશ્રમ સાથે જોડાયેલું છે. આ માર્ગ મહાત્મા ગાંધીના જીવન સાથે જોડાયેલા ઐતિહાસિક સ્થળોને જોડે છે; એક સમય એવો હતો જ્યારે આશ્રમ રોડ અમદાવાદનું સૌથી મોટું વ્યાપારી કેન્દ્ર માનવામાં આવતું હતું આજે પણ બેંકો, સરકારી કચેરીઓ અને કોર્પોરેટ ઓફિસો માટે આ વિસ્તાર મહત્વનો છે.
ગાંધી રોડ – પહેલાં હતું ‘રિચી રોડ’
આજે જે રસ્તો ગાંધી રોડ તરીકે ઓળખાય છે, તેને બ્રિટિશકાળમાં રિચી રોડ (Richie Road) કહેવામાં આવતો હતો. આ માર્ગ જૂના અમદાવાદના સૌથી વ્યસ્ત બજારોમાંથી એક હતો; બાદમાં મહાત્મા ગાંધીના નામ પરથી તેનું નામ બદલવામાં આવ્યું આજે પણ આ વિસ્તાર વેપાર અને ખરીદી માટે પ્રસિદ્ધ છે.
રિલીફ રોડ – સત્તાવાર નામ છે તિલક માર્ગ
ઘણા લોકોને ખબર નથી કે રિલીફ રોડનું સત્તાવાર નામ લોકમાન્ય તિલક માર્ગ છે; આ રસ્તો ગાંધી રોડ પરનું ટ્રાફિક ઓછું કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. રેલવે સ્ટેશન તરફની અવરજવર સરળ બનાવવા માટે પણ તેની મહત્વની ભૂમિકા હતી; આજે આ રસ્તો કપડાં અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ માર્કેટ માટે જાણીતો છે.
એસ.જી. હાઇવે – સરખેજથી ગાંધીનગર સુધી
એસ.જી. હાઇવેનું પૂરું નામ સરખેજ-ગાંધીનગર હાઇવે છે આ માર્ગ ઐતિહાસિક સરખેજ રોજા અને ગુજરાતના પાટનગર ગાંધીનગરને જોડે છે; છેલ્લા બે દાયકામાં તેની આસપાસ મોલ, IT ઓફિસો, હોટેલ અને રહેણાક ટાઉનશિપનો ઝડપથી વિકાસ થયો. આજે તેને નવા અમદાવાદની જીવાદોરી માનવામાં આવે છે.
ઇસ્કોન – રસ્તાનું નામ બદલાયું પ્રભુપાદના સન્માનમાં
અમદાવાદનું ઇસ્કોન મંદિર શહેરના સૌથી જાણીતા લેન્ડમાર્કમાંનું એક છે મંદિર સામેનો વિસ્તાર વર્ષોથી ઇસ્કોન ક્રોસ રોડ તરીકે ઓળખાય છે. 2019માં મુખ્ય માર્ગનું નામ ભક્તિવેદાંત સ્વામી માર્ગ રાખવામાં આવ્યું. આ નામ ISKCONના સ્થાપક શ્રીલ એ.સી. ભક્તિવેદાંત સ્વામી પ્રભુપાદના સન્માનમાં અપાયું હતું.
સેટેલાઈટ – નામ પાછળ ISROની અસર
ઘણા લોકો માને છે કે આ વિસ્તાર નવા અમદાવાદનો "સેટેલાઈટ" હોવાથી તેનું નામ પડ્યું. પરંતુ શહેરના નામકરણ અંગેના અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે અમદાવાદમાં ઉપગ્રહ (Satellite) સંચાર અને ISRO સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ વધતાં આ વિસ્તાર સેટેલાઈટ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો.
શાહીબાગ – જ્યાં શાહજહાંનો રાજસી બાગ હતો
શાહીબાગનું નામ ખરેખર તેના રાજસી બાગ પરથી પડ્યું છે; 17મી સદીમાં શાહજહાંએ અહીં દુકાળ દરમિયાન રાહત કાર્યના ભાગરૂપે બાગ અને મહેલ બનાવડાવ્યો. આજનો મોતી શાહી મહેલ એ જ ઐતિહાસિક વારસાનો ભાગ છે. આ વિસ્તાર આજે પણ અમદાવાદના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વિસ્તારોમાં ગણાય છે
Disclaimer: આ લેખમાં આપેલી કેટલીક માહિતી ઐતિહાસિક સ્રોતો અને લોકમાન્યતાઓ પર આધારિત છે. જુદા-જુદા વિસ્તારોનાં નામ પાછળની વિગતોમાં તફાવત હોઈ શકે છે.