અમિતાભ બચ્ચનના 'જલસા' વિવાદમાં નવો વળાંક, જાણો શું છે ગિફ્ટ ડીડ અને તેના કાયદો?

Amitabh Bachchan Jalsa Dispute: બોલિવૂડના મહાનાયક અમિતાભ બચ્ચનનો મુંબઈ સ્થિત પ્રખ્યાત બંગલો 'જલસા' હાલમાં ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. આ બંગલાની માલિકીને લઈને બચ્ચન પરિવારની અંદર જ વિવાદ ઉભો થયો છે. નાના ભાઈ અજિતાભની પત્ની રામોલા બચ્ચને આ મિલકત અંગે સક્ષમ અધિકારીઓ સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવી છે, જેના પછી ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર દ્વારા આ મામલાની સુનાવણી શરૂ કરવામાં આવી છે. તમામ સંબંધિત પક્ષો પાસે આ અંગે જવાબો માંગવામાં આવ્યા છે.

આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં વર્ષ 1993નું એક કથિત ગિફ્ટ ડીડ (Gift Deed) છે, જેના માધ્યમથી 'જલસા'ની માલિકી જયા બચ્ચનના નામે થઈ હોવાનું કહેવાય છે. રામોલા બચ્ચનનું કહેવું છે કે તેમને આ અંગે ન તો કોઈ જાણકારી હતી અને ન તો તેમની પાસેથી કોઈ પ્રકારની સંમતિ લેવામાં આવી હતી.

આ મામલાની વાસ્તવિકતા શું છે અને કાયદો શું કહે છે? આવો તેને વિસ્તારથી સમજીએ.

ગિફ્ટ ડીડ શું હોય છે? (What is a Gift Deed?)

સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ અશ્વિની કુમાર દુબેના જણાવ્યા અનુસાર- ગિફ્ટ એ એક એવો કાયદાકીય દસ્તાવેજ છે જેના દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ પોતાની વર્તમાન સંપત્તિ કોઈ પણ પૈસા કે અન્ય બદલા વગર અન્ય વ્યક્તિને આપે છે. સંપત્તિ આપનારને 'દાતા' (Donor) અને મેળવનારને 'પ્રાપ્તકર્તા' (Donee) કહેવામાં આવે છે.

માત્ર ભેટ આપવાનો ઈરાદો લખી દેવાથી તેને પૂર્ણ ગણવામાં આવતું નથી. ભેટ સ્વેચ્છાએ હોવી જોઈએ અને પ્રાપ્તકર્તાએ તેનો સ્વીકાર કરવો જોઈએ. અચલ મિલકત (જમીન કે મકાન)ના કિસ્સામાં આ સ્વીકૃતિ દાતાના જીવનકાળ દરમિયાન જ થવી જોઈએ. પ્રોપર્ટી ટ્રાન્સફર એક્ટ (Property Transfer Act, 1882)ની કલમ 122 અને 123 ભેટના આ મૂળ નિયમો સાથે જોડાયેલી છે. અચલ મિલકતની ભેટ રજીસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ દ્વારા જ થવી જોઈએ, જેના પર દાતાની સહી અને ઓછામાં ઓછા બે સાક્ષીઓનું સત્યાપન જરૂરી છે.

ગિફ્ટ ડીડ ક્યારે કાયદેસર ગણાય?

કોઈપણ ગિફ્ટ ડીડની કાયદેસરતા માત્ર તેના શીર્ષક કે કાગળ પર નિર્ભર નથી કરતી. તેના માટે કેટલીક મુખ્ય શરતો હોય છે-

• આપનાર વ્યક્તિ ખરેખર તે મિલકતનો માલિક હતો કે નહીં?
• મિલકતની સ્પષ્ટ ઓળખ દર્શાવવામાં આવી છે કે નહીં?
• દાતાએ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી ભેટ આપી છે કે નહીં?
• પ્રાપ્તકર્તાએ તેનો સ્વીકાર કર્યો છે કે નહીં?

અચલ મિલકત માટે દસ્તાવેજ રજીસ્ટર્ડ છે કે નહીં અને કાયદા મુજબ સાક્ષીઓની સહી છે કે નહીં?

જો સહી, સંમતિ કે દસ્તાવેજની બનાવટ પર વિવાદ થાય, તો સંબંધિત રેકોર્ડ અને પરિસ્થિતિઓની તપાસ કરવામાં આવે છે. છેતરપિંડી કે દબાણના આરોપોને માત્ર ફરિયાદથી સાચા માની લેવામાં આવતા નથી, પરંતુ યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા તેની ચકાસણી થાય છે.

શું સાદા કાગળ પરનું ગિફ્ટ ડીડ માન્ય છે?

અચલ મિલકતના કિસ્સામાં, સાદા કાગળ પર લખાયેલું અને બિન-રજીસ્ટર્ડ ગિફ્ટ ડીડ સામાન્ય રીતે માલિકી હક ટ્રાન્સફર કરવાની કાયદાકીય જરૂરિયાત પૂરી કરતું નથી. કાયદો રજીસ્ટર્ડ દસ્તાવેજ અને બે સાક્ષીઓની વાત કરે છે. સાથે જ, રાજ્યના નિયમ મુજબ દસ્તાવેજ પર લાગુ પડતી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

પરંતુ, એવું કહી દેવું પણ ઉતાવળ ગણાશે કે સાદા કાગળ પર બનેલો દરેક દસ્તાવેજ દરેક હેતુ માટે આપોઆપ રદ થઈ જાય છે. દસ્તાવેજ કયા સ્વરૂપમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો અને અધિકારીઓએ તેના પર શું કાર્યવાહી કરી હતી, તે અલગ-અલગ તપાસના વિષયો છે.

શું 13 વર્ષ પછી રજીસ્ટ્રેશન થઈ શકે?

'જલસા' વિવાદના અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે દસ્તાવેજ 1993નો હતો અને 2006માં રજીસ્ટર થયો હતો. તેનાથી એવો સામાન્ય નિયમ નથી બનતો કે દરેક ગિફ્ટ ડીડ 13 વર્ષ પછી રજીસ્ટર થઈ શકે. રજીસ્ટ્રેશન અધિનિયમમાં દસ્તાવેજ રજૂ કરવા માટે સમય મર્યાદા અને મોડા રજૂ કરવાના મર્યાદિત નિયમો હોય છે.

તેથી, આટલા લાંબા અંતરાલ પછી થયેલી કાર્યવાહીનો આધાર, દસ્તાવેજની પ્રકૃતિ અને તે સમયના લાગુ પડતા આદેશોની તપાસ કરવી જરૂરી બને છે. માત્ર મોડા રજીસ્ટ્રેશન થવાથી અંતિમ નિષ્કર્ષ પર પહોંચી શકાતું નથી.

સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અભય યોજના શું હતી?

મહારાષ્ટ્રની સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અભય યોજના જૂના દસ્તાવેજો પર બાકી રહેલી સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને દંડમાંથી રાહત આપવા માટેની યોજના તરીકે જણાવવામાં આવી છે. પાત્ર દસ્તાવેજો માટે ઓછા દરે શુલ્ક ભરીને બાકી રકમ નિયમિત કરવાનો તેનો ઉદ્દેશ્ય હતો. પરંતુ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી જમા કરાવવી અને દસ્તાવેજની અસલિયત સાબિત કરવી એ બે અલગ બાબતો છે. આ યોજના હેઠળ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી નિયમિત થઈ જવાથી એ આપોઆપ સાબિત નથી થઈ જતું કે દસ્તાવેજ પરની સહી અસલી હતી, દાતાએ સંમતિ આપી હતી કે તમામ કાયદાકીય ઔપચારિકતાઓ પૂરી થઈ હતી.

હવે આ મામલામાં આગળ શું થઈ શકે?

મીડિયા અહેવાલો મુજબ, સહકારી સંસ્થાના ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર સમક્ષ સુનાવણી શરૂ થઈ ગઈ છે અને સંબંધિત પક્ષો પાસે જવાબો માંગવામાં આવ્યા છે. અધિકારીઓએ મૂળ ડીડ, રજીસ્ટ્રેશન રેકોર્ડ, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભરપાઈના કાગળો, સહીઓના નમૂના અને પ્રોપર્ટી કાર્ડ જેવા દસ્તાવેજો જોવા પડી શકે છે.

તપાસ બાદ અધિકારીઓ પોતાના ક્ષેત્રાધિકાર મુજબ આદેશ આપી શકે છે. જો સહી કે માલિકીનો ગંભીર વિવાદ યથાવત રહે, તો પક્ષકારોએ સક્ષમ અદાલતમાં જવું પડી શકે છે. અદાલત દસ્તાવેજો અને પુરાવાના આધારે નક્કી કરશે કે ડીડ માન્ય છે કે નહીં અને રેકોર્ડમાં શું ફેરફાર થવો જોઈએ.