Education news: આજના સ્પર્ધાત્મક યુગમાં ધોરણ 10, 11 અને 12ના વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસનું દબાણ, પરીક્ષાનાં પરિણામો, વાલીઓની અપેક્ષાઓ અને કરિયરની પસંદગીને લઈને અનેક પ્રશ્નો અને માનસિક તણાવમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓ પોતાનું માનસિક સ્વાસ્થ્ય (વેલ-બીઇંગ) જાળવીને સફળતા કેવી રીતે મેળવી શકે? આ તમામ મહત્વના વિષયો અંગે ગુજરાતી જાગરણે IC3 ઈન્સ્ટિટ્યૂટનાં એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર નેહા બહલ (Neha Bahl) સાથે ખાસ વાતચીત કરી હતી.
કાઉન્સેલિંગ સેશન દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વારંવાર પૂછવામાં આવતા મુખ્ય 5 સવાલો અને તેના જવાબમાં નેહા બહલે આપેલું માર્ગદર્શન અહીં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
આ પણ વાંચો
સવાલ 1: પરીક્ષા અને સારા ગુણ મેળવવાના દબાણ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓ પોતાની એકાગ્રતા કેવી રીતે જાળવી શકે અને ચિંતામાંથી કેવી રીતે બહાર આવી શકે?
જવાબ (નેહા બહલ): ધોરણ 10, 11 અને 12ના તબક્કે વિદ્યાર્થીઓ ઘણીવાર પોતાના શૈક્ષણિક પ્રદર્શનને જ પોતાની આત્મ-યોગ્યતા (સેલ્ફ-વર્થ) સાથે જોડવા લાગે છે. જેના કારણે દરેક પરીક્ષા તેમના માટે ભવિષ્યનો માપદંડ બની જાય છે. વિદ્યાર્થીઓએ સમજવું પડશે કે શૈક્ષણિક પ્રદર્શન (એકેડેમિક પર્ફોર્મન્સ) તેમના વ્યક્તિત્વનો માત્ર એક ભાગ છે.
IC3 સ્ટુડન્ટ વેલ-બીઇંગ પલ્સ રિપોર્ટ 2025-26 અનુસાર, 50%થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક દબાણ તણાવનું મુખ્ય કારણ છે, જ્યારે 28% વિદ્યાર્થીઓ વારંવાર ચિંતા (એન્ગ્ઝાયટી) અનુભવે છે. આ દબાણમાંથી બહાર આવવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ અન્ય સાથે સરખામણી કરવાને બદલે પોતાની શીખવાની પ્રક્રિયા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
મોટા શૈક્ષણિક લક્ષ્યોને નાના-નાના ભાગોમાં વહેંચીને ટાઇમ ટેબલ બનાવવું જોઈએ. તેમાં અભ્યાસની સાથે આરામ અને મનગમતી પ્રવૃત્તિઓ માટે પણ સમય ફાળવવો જરૂરી છે. સાથે જ એ વાત યાદ રાખવી જોઈએ કે એક અઘરી પરીક્ષા કે ખરાબ પરિણામ કોઈનું ભવિષ્ય કે ક્ષમતા નક્કી કરી શકતું નથી.
સવાલ 2: અભ્યાસની સાથે અન્ય કૌશલ્યો અને ઈતર પ્રવૃત્તિઓ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું?
જવાબ (નેહા બહલ): ક્લાસરૂમની બહાર થતું શિક્ષણ પણ ખૂબ મહત્વનું છે. રમતગમત, કલા કે સામાજિક કાર્યો જેવી પ્રવૃત્તિઓ સમયનો બગાડ નથી, પરંતુ વ્યક્તિત્વના વિકાસ માટે જરૂરી છે. IC3 સ્ટુડન્ટ ક્વેસ્ટ રિસર્ચ દર્શાવે છે કે આજના વિદ્યાર્થીઓ માત્ર શૈક્ષણિક ડિગ્રી સુધી સીમિત રહેવાને બદલે પોતાના અંગત રસ, હેતુ અને વેલ-બીઇંગ પર પણ ધ્યાન આપી રહ્યા છે.
વિદ્યાર્થીઓએ દરેક કામ એકસાથે કરવાને બદલે સમયનું યોગ્ય વ્યવસ્થાપન શીખવું જોઈએ. પાઠ્યપુસ્તકોના અભ્યાસની સાથે કમ્યુનિકેશન, ક્રિએટિવિટી, કોલેબોરેશન અને પ્રોબ્લેમ સોલ્વિંગ જેવાં કૌશલ્યો પણ કેળવવાં જોઈએ. દરેક પ્રવૃત્તિને રિઝ્યુમમાં ઉમેરવાની કે કોઈ સિદ્ધિ મેળવવાની દૃષ્ટિએ જોવાની જરૂર નથી.
સવાલ 3: યોગ્ય કરિયરની પસંદગી કરવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ પોતાની શક્તિઓ અને રસની ઓળખ કેવી રીતે કરવી?
જવાબ (નેહા બહલ): કરિયરની પસંદગી કરતી વખતે માત્ર કોર્સ કે કોલેજ જોવાને બદલે પહેલાં પોતાની જાતને સમજવી જરૂરી છે. વિદ્યાર્થીઓએ પોતાના મનપસંદ વિષયો, કઈ બાબતોમાં આનંદ મળે છે અને પોતાની કુદરતી ક્ષમતાઓ શું છે તેના પર વિચાર કરવો જોઈએ.
IC3 સ્ટુડન્ટ વેલ-બીઇંગ પલ્સ રિપોર્ટ અનુસાર, 50% વિદ્યાર્થીઓ માટે કરિયરની અનિશ્ચિતતા તણાવનું મુખ્ય કારણ બને છે. આ માટે માત્ર ધોરણ 11 કે 12માં એકવાર કાઉન્સેલિંગ કરવાને બદલે આ પ્રક્રિયા સમગ્ર શાળાજીવન દરમિયાન સતત ચાલવી જોઈએ.
વિદ્યાર્થીઓએ વિવિધ ક્ષેત્રના પ્રોફેશનલ્સ સાથે વાતચીત કરીને, ઇન્ટર્નશિપ અને રિયલ-વર્લ્ડ પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા અલગ-અલગ ક્ષેત્રોની માહિતી મેળવવી જોઈએ. આ ઉપરાંત શિક્ષકો અને કાઉન્સિલરની મદદ પણ લેવી જોઈએ. કરિયરની આખરી પસંદગી અન્યની અપેક્ષાઓને બદલે પોતાના રસ અને ક્ષમતાના આધારે કરવી જોઈએ.
સવાલ 4: વાલીઓની ઊંચી અપેક્ષાઓ અને તણાવ વિશે તેમની સાથે ખુલ્લા મનથી વાતચીત કેવી રીતે કરવી?
જવાબ (નેહા બહલ): ઘણીવાર વાલીઓ બાળકોના ભલા માટે વાત કરતા હોય છે, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓને એવું લાગે છે કે તેમની વાત સાંભળવામાં આવતી નથી. રિપોર્ટ અનુસાર, 44% વિદ્યાર્થીઓ મુશ્કેલીના સમયે પરિવારનો સંપર્ક કરે છે, પરંતુ સાથે જ વાલીઓની શૈક્ષણિક અપેક્ષાઓ પણ તેમના માટે દબાણનું કારણ બને છે.
આવી સ્થિતિમાં વિદ્યાર્થીઓએ કોઈ ઝઘડા કે તણાવના સમયે વાત કરવાને બદલે શાંત માહોલમાં વાલીઓ સાથે વાતચીત કરવી જોઈએ. પોતાના મનમાં રહેલા તણાવ અને જરૂરિયાતો વિશે ખુલ્લા મને વાત કરવી જોઈએ.
જો વાલીઓ સાથે સીધી વાતચીત કરવી મુશ્કેલ લાગે તો શાળાના શિક્ષક કે કાઉન્સિલરની મદદ લઈને પણ પોતાની વાત પહોંચાડી શકાય છે. બીજી તરફ, વાલીઓએ પણ બાળકોને એવો માહોલ આપવો જોઈએ જ્યાં તેઓ કોઈ પણ ડર કે સંકોચ વિના પોતાની વાત રજૂ કરી શકે.
સવાલ 5: મિત્રો સાથે સરખામણી અને સોશિયલ મીડિયાના દબાણમાંથી કેવી રીતે બહાર આવવું?
જવાબ (નેહા બહલ): સોશિયલ મીડિયા પર લોકો મોટાભાગે પોતાના જીવનનું સારું પાસું જ રજૂ કરે છે, જે સંપૂર્ણ સત્ય હોતું નથી. દરેક વ્યક્તિની જીવનયાત્રા, ક્ષમતા અને વિકાસની ગતિ અલગ હોય છે. તેથી વિદ્યાર્થીઓએ સોશિયલ મીડિયા પર અન્ય લોકો સાથે પોતાની સરખામણી કરવાનું ટાળવું જોઈએ અને પોતાના મૂલ્યોના આધારે નિર્ણયો લેવા જોઈએ.
IC3 રિપોર્ટ મુજબ, માત્ર 54% વિદ્યાર્થીઓ પાસે એવા વિશ્વાસુ વડીલ છે જેમની પાસેથી તેઓ સલાહ લઈ શકે છે. ધોરણ 11 અને 12માં આ પ્રમાણ ઘટીને 49% થઈ જાય છે. તેથી શાળાઓમાં એવો માહોલ હોવો જરૂરી છે જ્યાં દરેક વિદ્યાર્થીને માર્ગદર્શન આપવા માટે એક વિશ્વાસુ વડીલ કે શિક્ષક ઉપલબ્ધ હોય.
દરેક શાળામાં કાઉન્સેલિંગ અને વેલ-બીઇંગને પ્રાધાન્ય આપવું જરૂરી
વાતચીતના અંતે નેહા બહલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કાઉન્સેલિંગ માત્ર કોઈ મુશ્કેલી કે નિર્ણય લેવાના સમયે કરવામાં આવતી એક વખતની પ્રક્રિયા ન હોવી જોઈએ. તેના બદલે તેને શાળાની દિનચર્યા અને સંસ્કૃતિનો હિસ્સો બનાવવો જોઈએ, જેથી દરેક વિદ્યાર્થીને યોગ્ય માર્ગદર્શન મળી શકે અને તેનો સર્વાંગી વિકાસ થઈ શકે.