World's oldest bank: વિશ્વમાં બેન્કિંગ વ્યવસ્થા સદીઓ જૂની છે, પરંતુ કેટલીક બેંકો એવી છે જે અનેક આર્થિક અને વૈશ્વિક પડકારો વચ્ચે પણ પોતાનું અસ્તિત્વ જાળવી રાખવામાં સફળ રહી છે. ઇટાલીની Banca Monte dei Paschi di Siena (MPS) આવી જ એક ઐતિહાસિક બેંક છે. તેની શરૂઆત વર્ષ 1472માં સિયેના શહેરમાં થઈ હતી અને આજે પણ તે કાર્યરત છે. બેંક પોતે પણ તેને વિશ્વની સૌથી જૂની બેંક તરીકે રજૂ કરે છે.
ગરીબ લોકોને મોંઘા વ્યાજથી બચાવવા થઈ હતી શરૂઆત
Banca Monte dei Paschi di Sienaની શરૂઆત આજની સામાન્ય કોમર્શિયલ બેંક જેવી નહોતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય સામાન્ય અને ખાસ કરીને ગરીબ લોકોને ઊંચા વ્યાજે નાણાં આપતા સાહૂકારોથી બચાવવાનો હતો. શરૂઆતમાં તે “Mount of Piety” પ્રકારની ચેરિટેબલ ગિરવે આધારિત સંસ્થા તરીકે કામ કરતી હતી. જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિ પોતાની વસ્તુ ગિરવે મૂકીને યોગ્ય શરતો પર નાણાં મેળવી શકતી હતી.
સમય જતાં આ સંસ્થા વિકસતી ગઈ અને 1624માં બેંકિંગ સંસ્થા તરીકે તેનું રૂપાંતરણ થયું. ત્યારથી તેના બેંકિંગ વ્યવસાયનો વિસ્તાર થતો ગયો. આજે MPSનું મુખ્ય મથક ઇટાલીના સિયેના શહેરમાં આવેલા ઐતિહાસિક Piazza Salimbeni ખાતે છે.
554 વર્ષની સફર, વચ્ચે આવ્યા મોટા નાણાકીય પડકારો
આટલા લાંબા ઈતિહાસ દરમિયાન બેંકને અનેક આર્થિક પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. ખાસ કરીને યુરોઝોન દેવા સંકટ દરમિયાન ઇટાલિયન સરકારી બોન્ડની યીલ્ડ વધવા અને એસેટ વેલ્યુએશન પર દબાણ આવતાં MPSને ભારે નુકસાન થયું હતું. બેંકને પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ મજબૂત કરવા માટે મૂડી ઊભી કરવાની જરૂર પડી.
2017માં આશરે 8.3 અબજ યુરોની મૂડી ઊભી કરવામાં આવી, ત્યારબાદ ઇટાલીના અર્થતંત્ર અને નાણાં મંત્રાલય (MEF) બેંકનો મોટો શેરહોલ્ડર બન્યો. તાજેતરના વર્ષોમાં MPSએ ફરીથી પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવાની દિશામાં કામ કર્યું છે.
બેંકની માર્કેટ કેપિટલ કેટલી છે?
Banca Monte dei Paschi di Siena એક લિસ્ટેડ કંપની છે અને તેની માર્કેટ કેપિટલ પણ નોંધપાત્ર છે. આપેલી માહિતી અનુસાર બેંકની માર્કેટ કેપિટલ લગભગ ₹3.979 લાખ કરોડ છે. 1472થી અસ્તિત્વ ધરાવતી આ બેંક આજે પણ ઇટાલીના નાણાકીય ક્ષેત્રમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.
કોને કેટલો હિસ્સો છે?
બેંકના શેરહોલ્ડિંગમાં વિવિધ મોટા રોકાણકારો અને સંસ્થાઓનો હિસ્સો છે. આપેલી માહિતી અનુસાર ઇટાલીના અર્થતંત્ર અને નાણાં મંત્રાલય (MEF) પાસે 4.86 ટકા, Gruppo Francesco Gaetano Caltagirone પાસે 10.26 ટકા, DELFIN S.A.R.L. પાસે 17.53 ટકા, Banco BPM S.p.A. પાસે 3.74 ટકા અને BlackRock પાસે 4.66 ટકા હિસ્સો છે. બાકીના 58.95 ટકા શેર અન્ય શેરધારકો પાસે છે.
2025માં Mediobanca ડીલથી વધ્યું કદ
MPSના તાજેતરના વિકાસમાં Mediobancaનું 2025માં થયેલું અધિગ્રહણ મહત્વપૂર્ણ રહ્યું. ત્યારબાદ બેંક ઇટાલીના બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં વધુ મોટી ખેલાડી બની છે. 2026માં ઇટાલીના બેન્કિંગ સેક્ટરમાં મર્જર અને અધિગ્રહણની પ્રક્રિયા પણ ઝડપથી આગળ વધી રહી છે.
ઓગસ્ટ 2026માં MPSએ Banco BPM અને Banca Generali માટે મળીને આશરે 34 અબજ યુરોની શેર આધારિત ઓફર કરી હતી. આ પગલું ઇટાલીના બેન્કિંગ ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલી મોટી M&A સ્પર્ધા વચ્ચે આવ્યું છે. MPSની આ યોજનાને Intesa Sanpaolo તરફથી સંભવિત અધિગ્રહણના પ્રયાસના જવાબ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહી છે.
2028 સુધી શું છે લક્ષ્ય?
MPSના મેનેજમેન્ટે પ્રસ્તાવિત ડીલ્સ અને મર્જર સફળ થાય તો બેંકના કદમાં નોંધપાત્ર વધારો થવાની શક્યતા દર્શાવી છે. જોકે આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે શેરહોલ્ડર મંજૂરી, નિયમનકારી પ્રક્રિયા અને સંબંધિત બેંકો સાથેની ડીલ જેવા અનેક તબક્કા મહત્વપૂર્ણ છે. MPSના પ્રસ્તાવિત અધિગ્રહણ અંગે શેરહોલ્ડર મતદાન 29 ઓક્ટોબર 2026 માટે નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.
આ રીતે 1472માં ગરીબ લોકોને સાહૂકારોના ઊંચા વ્યાજથી બચાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે શરૂ થયેલી આ સંસ્થા આજે આધુનિક ઇટાલીના મોટા બેન્કિંગ ગ્રુપમાં સામેલ છે. 554 વર્ષનો આ ઈતિહાસ તેને માત્ર એક બેંક નહીં, પરંતુ યુરોપના નાણાકીય ઇતિહાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બનાવે છે.