Petrol Diesel Price Hike: વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીની સીધી અસર ભારતના સ્થાનિક બજાર પર પડી રહી છે. છેલ્લા 11 દિવસમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કુલ 7 રૂપિયા પ્રતિ લિટરથી વધુનો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે. આ વધારો અલગ-અલગ તબક્કામાં જેમાં પહેલા ₹3, પછી 90 પૈસા, ત્યારબાદ 87 પૈસા અને તાજેતરમાં ₹2.61 પ્રતિ લિટરનો વધારો થયો.
આ ભાવ વધારાને કારણે સામાન્ય નાગરિકોના બજેટ ખોરવાઈ ગયા છે. શાકભાજી, ખાદ્ય તેલ અને અન્ય દૈનિક જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ મોંઘી થતાં સામાન્ય પરિવારો પર ફુગાવાનો બોજ અસહ્ય બન્યો છે.
તેલ કંપનીઓને ₹1.2 લાખ કરોડનું જંગી નુકસાન
ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના આશરે 88% વિદેશથી આયાત કરે છે, જેથી વૈશ્વિક ઘટનાઓની સીધી અસર દેશ પર પડે છે.
74 દિવસ સુધી ભાવ નિયંત્રણ: 28 ફેબ્રુઆરીએ ઈરાન કટોકટી શરૂ થયા પછી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા હતા. આમ છતાં, દેશમાં પાંચ રાજ્યોની વિધાનસભા ચૂંટણીઓને કારણે સતત 74 દિવસ સુધી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા હતા.
જંગી આર્થિક ફટકો: તેલ કંપનીઓ મોંઘા ભાવે ક્રૂડ ખરીદીને સ્થાનિક બજારમાં જૂના, નીચા દરે વેચતી હતી. પરિણામે ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી સરકારી કંપનીઓનું સંચિત નુકસાન ₹1.2 લાખ કરોડને વટાવી ગયું હતું. જ્યારે ક્રૂડના ભાવ સર્વોચ્ચ સપાટીએ હતા, ત્યારે કંપનીઓ દૈનિક ₹1600 કરોડનું નુકસાન વેઠતી હતી.
શું ભવિષ્યમાં હજુ ભાવ વધશે?
તાજેતરમાં થયેલો 7 રૂપિયાનો વધારો તેલ કંપનીઓની નાણાકીય ખાધને સંપૂર્ણપણે ભરપાઈ કરવા માટે પૂરતો નથી. વિશ્લેષકોના મતે: ભૂતકાળના નુકસાનની પૂર્તિ કરવા માટે સૈદ્ધાંતિક રીતે હજુ પણ 28 થી 33 રૂપિયા પ્રતિ લિટરનો વધારો જરૂરી છે. રાજકીય અને આર્થિક દૃષ્ટિએ આટલો મોટો વધારો એકસાથે શક્ય નથી, પરંતુ નજીકના ભવિષ્યમાં ધીમે-ધીમે 20 રૂપિયા સુધીનો તબક્કાવાર વધારો અનિવાર્ય જણાય છે.
જોકે, બળતણ માર્કેટિંગ માર્જિનમાં માત્ર 50 પૈસાનો વધારો પણ તેલ કંપનીઓની કમાણી (EBITDA) માં 7% થી 11% નો સુધારો લાવી શકે છે, જે કંપનીઓ માટે રાહત સમાન છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી રાહતના સંકેત
તાજેતરમાં ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે રાજદ્વારી કરારની આશા જાગતાં વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આશરે 5% નો ઘટાડો નોંધાયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગો સુરક્ષિત થતાં વૈશ્વિક બજાર સ્થિર થઈ શકે છે. જો ક્રૂડના ભાવમાં આ ઘટાડો લાંબો સમય ચાલુ રહેશે, તો ભારતમાં સ્થાનિક ઇંધણના ભાવ પરનું દબાણ ઘટી શકે છે. જોકે, નૂર ખર્ચ અને વીમા પ્રિમીયમ જેવા પરિબળોને કારણે સપ્લાય ચેઇનને સામાન્ય થતાં હજુ સમય લાગશે.
સરકાર સામે બેવડો પડકાર
હાલમાં નીતિ નિર્માતાઓ મોટી કટોકટીમાં છે. એક તરફ ઇંધણના ભાવ વધવાથી પરિવહન ખર્ચ વધે છે, જે બજારમાં મોંઘવારી વધારે છે અને સામાન્ય જનતા પર બોજ બને છે. બીજી તરફ, સરકારી તેલ કંપનીઓની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવી પણ એટલી જ જરૂરી છે, કારણ કે તેઓ અનિશ્ચિત સમય સુધી આટલું મોટું નુકસાન સહન કરી શકે તેમ નથી. ગ્રાહકોને મળેલી વર્તમાન રાહત કદાચ ટૂંકા ગાળાની સાબિત થઈ શકે છે.