Mukesh Ambani News: ભારત જ નહીં પરંતુ એશિયાના સૌથી મોટા બિઝનેસ સામ્રાજ્યોમાં જેની ગણના થાય છે તે રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ લિમિટેડ (RIL) ના ભવિષ્યને લઈને અવારનવાર સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે કે, "મુકેશ અંબાણી પછી આ અબજો ડોલરના સામ્રાજ્યની કમાન કોણ સંભાળશે?" રિલાયન્સના સ્થાપક ધીરુભાઈ અંબાણીના અવસાન બાદ જે કડવો કૌટુંબિક વિવાદ સર્જાયો હતો, તેનાથી સબક લઈને મુકેશ અંબાણીએ ઘણી વહેલી અને અત્યંત વ્યવસ્થિત તૈયારીઓ કરી લીધી છે.
ભૂતકાળનું પુનરાવર્તન ન થાય અને ત્રણેય સંતાનો વચ્ચે કારોબારની વહેંચણી સુમેળભર્યા વાતાવરણમાં થાય તે માટે મુકેશ અંબાણીએ વર્ષ 2023 માં જ પોતાના ત્રણેય સંતાનો આકાશ, ઈશા અને અનંત અંબાણી વચ્ચે રિલાયન્સના અલગ-અલગ મુખ્ય વ્યવસાયોની વહેંચણી કરી દીધી છે. આ આયોજનપૂર્વકના પગલાથી રિલાયન્સ ગ્રુપના ભવિષ્યનો રોડમેપ એકદમ સ્પષ્ટ થઈ ગયો છે.
ધીરુભાઈના અવસાન પછીનો વિવાદ અને સામ્રાજ્યનું વિભાજન
આ સક્સેસન પ્લાનની ગંભીરતાને સમજવા માટે ઇતિહાસ પર નજર નાખવી જરૂરી છે. વર્ષ 2002 માં જ્યારે રિલાયન્સના સ્થાપક ધીરુભાઈ અંબાણીનું અવસાન થયું, ત્યારે તેઓ કોઈ વસીયતનામું (Will) છોડી ગયા નહોતા. આના પરિણામે મુકેશ અંબાણી અને અનિલ અંબાણી વચ્ચે રિલાયન્સની માલિકી અને અંકુશને લઈને લાંબો અને કડવો વિવાદ ચાલ્યો હતો. આખરે 2005 માં માતા કોકિલાબેનની મધ્યસ્થતાથી રિલાયન્સ ગ્રુપના બે ભાગલા કરવામાં આવ્યા.
આ વિભાજન અંતર્ગત મુકેશ અંબાણીને પરંપરાગત ઓઈલ રિફાઈનિંગ અને પેટ્રોકેમિકલ્સનો બિઝનેસ મળ્યો, જ્યારે નાના ભાઈ અનિલ અંબાણીના હિસ્સામાં ટેલિકોમ, પાવર (ઉર્જા) અને ફાઈનાન્સિયલ સર્વિસીસ જેવા નવા યુગના બિઝનેસ આવ્યા. જોકે, સમય બદલાયો અને અનિલ અંબાણીના નેતૃત્વ હેઠળના આ તમામ વ્યવસાયો દેવાના ડુંગર નીચે દબાઈને સમય જતાં સંપૂર્ણપણે ડૂબી ગયા. બીજી તરફ, મુકેશ અંબાણીએ સખત મહેનત અને નવી ટેકનોલોજીના સહારે રિલાયન્સને નવી ઊંચાઈઓ પર પહોંચાડી દીધું.
નવી પેઢી માટે મુકેશ અંબાણીનો માસ્ટર પ્લાન
ભૂતકાળના આ કડવા અનુભવોમાંથી પાઠ ભણીને મુકેશ અંબાણી આ વખતે વધુ સતર્ક અને સજાગ છે. તેઓ પોતાના ત્રણેય બાળકોને માત્ર માલિકી જ નહીં પરંતુ જવાબદારી પણ સોંપવા માંગતા હતા. આ અંતર્ગત વર્ષ 2023 માં રિલાયન્સની વાર્ષિક સામાન્ય સભા (AGM) દરમિયાન ત્રણેય સંતાનોને રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝના બોર્ડમાં બિન-કાર્યકારી ડિરેક્ટર તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા. ત્રણેય સંતાનોને તેમની રુચિ અને ક્ષમતા મુજબ અલગ-અલગ બિઝનેસ વર્ટિકલ્સની કમાન સોંપવામાં આવી છે:
આકાશ અંબાણી: ડિજિટલ સર્વિસીસ અને ટેલિકોમ (Jio)
મોટા દીકરા આકાશ અંબાણીને રિલાયન્સના સૌથી ક્રાંતિકારી બિઝનેસ ગણાતા 'જિયો ઇન્ફોકોમ' (Jio) ની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આકાશે બ્રાઉન યુનિવર્સિટીમાંથી અર્થશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો છે. જિયોને દેશની નંબર વન ટેલિકોમ કંપની બનાવવામાં અને તેમાં ફેસબુક (મેટા) તથા ગૂગલ જેવા વૈશ્વિક દિગ્ગજો પાસેથી અબજો ડોલરનું રોકાણ લાવવામાં આકાશ અંબાણીની વ્યૂહરચના ખૂબ મહત્વની રહી છે.
ઈશા અંબાણી: રિટેલ બિઝનેસ (Reliance Retail)
મુકેશ અંબાણીની પુત્રી ઈશા અંબાણી દેશના સૌથી મોટા રિટેલ નેટવર્ક 'રિલાયન્સ રિટેલ'નું નેતૃત્વ સંભાળી રહી છે. યેલ અને સ્ટેનફોર્ડ જેવી વૈશ્વિક યુનિવર્સિટીઓમાંથી ભણેલી ઈશાના નેતૃત્વમાં રિલાયન્સ રિટેલે ઈ-કોમર્સ (જિયોમાર્ટ) અને ફેશનના ક્ષેત્રમાં અભૂતપૂર્વ પ્રગતિ કરી છે. આજે કરિયાણાથી લઈને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને લક્ઝરી બ્રાન્ડ્સ સુધીના ભારતીય છૂટક બજાર પર રિલાયન્સ રિટેલનો દબદબો છે.
અનંત અંબાણી: રિન્યુએબલ એનર્જી (New Energy)
નાના દીકરા અનંત અંબાણીને રિલાયન્સના ભવિષ્યના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ એટલે કે 'ગ્રીન અને રિન્યુએબલ એનર્જી' (નવી ઉર્જા) ની કમાન સોંપવામાં આવી છે. જામનગરમાં વિશાળ ગીગા-ફેક્ટરીઓ સ્થાપવી, સોલાર પેનલ, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને એનર્જી સ્ટોરેજ ક્ષેત્રે રિલાયન્સને વૈશ્વિક લીડર બનાવવાની જવાબદારી અનંત સંભાળી રહ્યો છે.
મુકેશ અંબાણીએ તેમના સામ્રાજ્યને વિભાજિત કરવાને બદલે એક જ છત્ર (RIL) હેઠળ રાખીને બિઝનેસનું સુચારુ સંચાલન થાય તેવી આધુનિક વ્યવસ્થા ઊભી કરી છે. આ વ્યવસ્થિત વહેંચણી અને નેતૃત્વ પરિવર્તનને કારણે વૈશ્વિક રોકાણકારોનો પણ રિલાયન્સ પર ભરોસો વધ્યો છે. અંબાણી પરિવારનો આ સક્સેસન પ્લાન ભારતીય કોર્પોરેટ જગત માટે એક આદર્શ ઉદાહરણ સમાન છે, જે દર્શાવે છે કે સમયસર લીધેલા નિર્ણયો ભવિષ્યના મોટા વિવાદોને આસાનીથી ટાળી શકે છે.