Dairy Farming Business Guide: ગુજરાતમાં પશુપાલન અને ડેરી ઉદ્યોગ એ ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો મજબૂત આધાર સ્તંભ રહ્યો છે. વર્તમાન સમયમાં પશુપાલનને વ્યવસાયિક રીતે અપનાવીને યોગ્ય આયોજન સાથે તબેલો (Dairy Farm) શરૂ કરવામાં આવે તો તે અત્યંત નફાકારક વ્યવસાય સાબિત થઈ શકે છે. જો તમે પણ નવો તબેલો શરૂ કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો નીચે મુજબના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સફળતા મેળવી શકો છો.
1) જગ્યાની પસંદગી અને દિશા
તબેલા માટે હંમેશા ઊંચી અને જ્યાં વરસાદનું પાણી સરળતાથી બહાર નીકળી શકે તેવી જમીન પસંદ કરવી. પીવાના પાણીનો સારો સ્ત્રોત નજીક હોવો જોઈએ અને રહેણાંક મકાનથી યોગ્ય અંતર જાળવવું જરૂરી છે. તાજી હવા અને પૂરતો સૂર્યપ્રકાશ મળે તેવો ખુલ્લો વિસ્તાર હોવો જોઈએ. ગુજરાત જેવા ગરમ પ્રદેશમાં તબેલાની રચના પૂર્વ-પશ્ચિમ દિશામાં રાખવી જેથી ગરમી ઘટે અને પશુઓને અનુકૂળ વાતાવરણ મળે.
2) પશુ દીઠ જગ્યા અને બાંધકામનું માળખું
એક પુખ્ત ગાય કે ભેંસ માટે આશરે 3.5 × 1.2 મીટરની ઢાંકેલી જગ્યા અને 7-10 ચોરસ મીટરની ખુલ્લી જગ્યા રાખવી જોઈએ. વાછરડાં, બીમાર પશુ અને પ્રસૂતિ માટે અલગ વિભાગ બનાવવો.
તબેલાનું બાંધકામ કરતી વખતે:
- 1.5 થી 2 ફૂટ ઊંડો મજબૂત RCC અથવા પથ્થરનો પાયો બનાવવો.
- ફ્લોરિંગ સહેજ ઢાળવાળું (2-3%) અને સિમેન્ટ કોંક્રિટનું રાખવું જેથી લપસણું ન થાય અને સફાઈ સરળ રહે.
- દીવાલો 4-5 ફૂટ ઊંચી અને છત ઊંચી રાખવી જેથી હવાની અવરજવર જળવાઈ રહે.
3) પશુઓની યોગ્ય પસંદગી અને આયોજન
શરૂઆતમાં ખુબ મોટા પાયે રોકાણ કરવાના બદલે 5 થી 10 પશુઓથી જ તબેલાની શરૂઆત કરવી હિતાવહ છે. તમારા વિસ્તારના વાતાવરણ અને દૂધના ભાવ (ફેટ) મુજબ ગાય કે ભેંસની પસંદગી કરો:
- ગાય: ગીર, કાંકરેજ (દેશી અને રોગપ્રતિકારક) અથવા HF, જર્સી (વધુ દૂધ ઉત્પાદન માટે).
- ભેંસ: જાફરાબાદી, મહેસાણી, બન્ની કે મુર્રાહ.
4) ચારો, પોષણ અને આરોગ્ય સંભાળ
પશુના દૂધનું ઉત્પાદન 70% તેના ખોરાક પર આધારિત છે. પશુને લીલો ચારો (રજકો, જુવાર, મકાઈ), સૂકો ચારો અને પૌષ્ટિક ખાણનું યોગ્ય મિશ્રણ આપવું. નિયમિત મિનરલ મિક્સર અને મીઠું આપવાથી પશુ સ્વસ્થ રહે છે.
આ ઉપરાંત, ગળસૂંઠો અને ખરવા-મોવાસા (FMD) જેવી રોગચાળાની બીમારીઓથી બચાવવા ચોમાસા પહેલાં રસીકરણ કરાવવું. તબેલામાં ઇતરડી કે બગાઈ ન થાય તે માટે સ્વચ્છતા રાખવી અને સતત પશુ ચિકિત્સકના સંપર્કમાં રહેવું.
5) દૂધનું વેચાણ અને સરકારી સહાય
દૂધના વેચાણ માટે નજીકની સહકારી મંડળી કે ડેરીમાં સભાસદ બનીને ફેટ પ્રમાણે સારા ભાવ મેળવી શકાય છે. જો શક્ય હોય તો શહેરી વિસ્તારમાં સીધા ગ્રાહકોને શુદ્ધ દૂધ, ઘી, પનીર કે છાશનું ડાયરેક્ટ માર્કેટિંગ કરીને બમણો નફો કમાઈ શકાય છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ગુજરાત સરકારના પશુપાલન વિભાગ દ્વારા કેટલ શેડ અને તબેલા બાંધકામ માટે વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ સબસીડી આપવામાં આવે છે, જેની માહિતી નજીકની પશુપાલન કચેરીમાંથી મેળવી શકાય છે.