Moti Dungri Ganesh Temple: જયપુરનું મોતી ડુંગરી ગણેશ મંદિર દેશભરના ભક્તો માટે આસ્થાનું મોટું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. અહીં ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે સિજારવ ઉત્સવ ખાસ રીતે ઉજવાય છે. આ પ્રસંગે ભગવાન ગણેશને મહેંદી અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. માન્યતા છે કે લગ્નમાં અડચણો આવી રહી હોય તેવા અવિવાહિત ભક્તો અહીં મહેંદી ચઢાવીને તેને હાથ પર લગાવે તો તેમના લગ્ન સંબંધિત વિઘ્નો દૂર થાય છે.
મોતી ડુંગરી ગણેશ મંદિરની મહેંદીની પરંપરા છે ખાસ
જયપુરના હૃદયસ્થાને આવેલા મોતી ડુંગરી ગણેશ મંદિરને સ્થાનિક લોકો ખૂબ જ શ્રદ્ધા સાથે જોડે છે. ગણેશજીને વિઘ્નહર્તા માનવામાં આવતા હોવાથી અહીં કોઈ પણ શુભ કાર્ય શરૂ કરતા પહેલાં ભગવાનને પહેલું આમંત્રણ આપવાની પરંપરા છે. ગણેશ ચતુર્થી દરમિયાન મંદિરનું વાતાવરણ ખાસ ભક્તિમય બની જાય છે અને મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન માટે પહોંચે છે. મંદિર સાથે જોડાયેલી સૌથી રસપ્રદ પરંપરાઓમાં સિજારવ ઉત્સવનો સમાવેશ થાય છે. ગણેશ ચતુર્થીના દિવસે ભગવાન ગણેશને મહેંદી અર્પણ કરવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે મોટી માત્રામાં મહેંદી મંદિરમાં ચઢાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ભક્તો પણ આ મહેંદી પ્રસાદ સ્વરૂપે પોતાના હાથ પર લગાવે છે.
લગ્નમાં વિઘ્ન આવી રહ્યા હોય તેવા કુંવારા યુવક-યુવતીઓ માટે આ પરંપરા ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. લોકમાન્યતા અનુસાર, ભગવાન ગણેશને મહેંદી અર્પણ કરીને તેને હાથ પર લગાવવાથી લગ્નમાં આવતી અડચણો દૂર થઈ શકે છે અને લગ્નના યોગ બની શકે છે. જોકે, આ એક ધાર્મિક માન્યતા છે, તેની કોઈ વૈજ્ઞાનિક પુષ્ટિ નથી.
1761 સાથે જોડાયેલો મંદિરનો ઇતિહાસ
મોતી ડુંગરી ગણેશ મંદિરનો ઇતિહાસ પણ ખૂબ જ રસપ્રદ છે. માન્યતા અનુસાર, મેવાડના રાજા લાંબી યાત્રા પરથી પરત ફરી રહ્યા હતા અને તેમની સાથે ભગવાન ગણેશની મૂર્તિ હતી. તેમણે નક્કી કર્યું હતું કે જે સ્થળે બળદગાડી પહેલીવાર રોકાશે, ત્યાં જ ગણેશજીની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
કહેવાય છે કે બળદગાડી મોતી ડુંગરીની પહાડીઓની તળેટીમાં આવીને રોકાઈ હતી. ત્યારબાદ આ જ સ્થળને ભગવાન ગણેશના મંદિર માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું. મંદિરનું નિર્માણ 1761માં કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાય છે. ત્યારથી આ સ્થળ જયપુરના મહત્વના ધાર્મિક સ્થળોમાં સામેલ છે. મંદિરમાં આખું વર્ષ ભક્તોની ભીડ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને ગણેશ ચતુર્થી દરમિયાન અહીં વિશેષ ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજાય છે. સ્થાનિક માન્યતા પ્રમાણે બુધવારે પણ મંદિરમાં વિશેષ ભીડ રહે છે.
શુભ કાર્ય પહેલાં ગણેશજીને પહેલું આમંત્રણ
જયપુરમાં મોતી ડુંગરી ગણેશજીને શુભ કાર્યના પ્રથમ દેવ તરીકે માનવાની પરંપરા છે. લગ્ન હોય, નવા ઘરમાં પ્રવેશ હોય કે કોઈ અન્ય શુભ પ્રસંગ, ઘણા લોકો ભગવાન ગણેશને પહેલું આમંત્રણ આપે છે. લગ્ન પછી પણ નવવિવાહિત યુગલો ભગવાન ગણેશના આશીર્વાદ લેવા માટે મંદિર પહોંચે છે. ભક્તોની આસ્થા અને વર્ષોથી ચાલતી પરંપરાઓને કારણે મોતી ડુંગરી ગણેશ મંદિર માત્ર એક મંદિર નહીં પરંતુ જયપુરની ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખનો મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે.
નોંધ: આ લેખમાં દર્શાવેલી મહેંદી અને લગ્ન સંબંધિત બાબતો ધાર્મિક તથા લોકમાન્યતાઓ પર આધારિત છે. તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલી બાબત તરીકે ન લેવી.