Shradh Vidhi in Gujarati: હિંદુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષ એટલે કે શ્રાદ્ધ પક્ષનું એક વિશેષ અને પવિત્ર મહત્વ રહેલું છે. પિતૃઓની આત્માની શાંતિ અને તેમના મોક્ષ માટે આ 15 દિવસના સમયગાળા દરમિયાન તર્પણ, શ્રાદ્ધ અને પિંડદાન કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, શ્રાદ્ધ કરવાથી પૂર્વજોને સંતોષ મળે છે અને તેઓ પ્રસન્ન થઈને પોતાના પરિવારને સુખ-સમૃદ્ધિના આશીર્વાદ આપે છે.
વર્ષ 2026 માં પિતૃ પક્ષની શરૂઆત ભાદરવા મહિનાની પૂર્ણિમા એટલે કે 26 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજથી થશે અને તેનું સમાપન આસો મહિનાની અમાસ એટલે કે 10 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ થશે. ઘણા લોકો માને છે કે શ્રાદ્ધ માત્ર તીર્થસ્થાનો પર જ થઈ શકે, પરંતુ શાસ્ત્રો અનુસાર પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પૂરી શ્રદ્ધાથી ઘરે પણ શ્રાદ્ધ કરી શકાય છે. ચાલો જાણીએ ઘરે શ્રાદ્ધ કરવાની યોગ્ય વિધિ અને તેના નિયમો.
શાસ્ત્રોમાં શ્રાદ્ધનું મહત્વ શું છે?
હિંદુ ધર્મની માન્યતા મુજબ દરેક વ્યક્તિ જન્મથી જ ત્રણ ઋણ (દેવ ઋણ, ઋષિ ઋણ અને પિતૃ ઋણ) સાથે જોડાયેલી હોય છે. આમાંથી પિતૃ ઋણમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવામાં આવે છે. શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓની આત્મા તૃપ્ત થાય છે અને પરિવારને આયુષ્ય, ધન અને સારી સંતતિના આશીર્વાદ મળે છે.
જો શ્રાદ્ધ ન કરવામાં આવે તો પિતૃઓ નારાજ થાય છે, જેનાથી જીવનમાં માનસિક અશાંતિ અને મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે. શ્રાદ્ધ માત્ર પિતૃઓ માટે જ નહીં, પરંતુ શ્રાદ્ધ કરનાર વ્યક્તિની આત્મશુદ્ધિ અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે પણ જરૂરી છે.
ઘરે શ્રાદ્ધ માટે કેવી રીતે તૈયારી કરવી?
ઘરે શ્રાદ્ધ કરતી વખતે પવિત્રતાનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. પૂજા માટે ઘરમાં કે આંગણામાં સ્વચ્છ જગ્યા પસંદ કરી ગંગાજળનો છંટકાવ કરો. ત્યારબાદ લાકડાની પાટલી પર પીળું અથવા સફેદ કપડું પાથરી પૂજાની સામગ્રી ગોઠવો.
શ્રાદ્ધ માટે કાળા તલ, કુશ, ગંગાજળ, દૂધ, દહીં, ઘી, મધ, અક્ષત (ચોખા), ફૂલ, ફળ, દીવો અને મીઠાઈ જેવી જરૂરી સામગ્રી તૈયાર રાખો. શ્રાદ્ધના દિવસે રસોડામાં શુદ્ધ દેશી ઘીમાં સાત્ત્વિક ભોજન બનાવો અને તેમાં ડુંગળી તથા લસણનો ઉપયોગ ન કરો.
ઘરે શ્રાદ્ધ કરવાની સંપૂર્ણ વિધિ શું છે?
- ઘરે શ્રાદ્ધ કરતી વખતે બપોરનો સમય સૌથી યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
- સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો.
- હાથમાં જળ, કાળા તલ અને કુશ લઈને પિતૃઓના મોક્ષ માટે સંકલ્પ કરો. ત્યારબાદ કુશના આસન પર બેસીને પિતૃઓનું હૃદયપૂર્વક આહ્વાન કરો.
- જમણા હાથથી જળમાં કાળા તલ અને કુશ ભેળવીને પિતૃઓને અર્પણ કરો. આ સમયે પિતૃઓના નામ અને ગોત્રનું ઉચ્ચારણ કરવું.
- ચોખા, કાળા તલ અને ઘી મિક્સ કરીને પિંડ બનાવો અને તેને પિતૃઓને અર્પણ કરો.
- તલ, ઘી અને લાકડાની આહુતિ આપીને વૈદિક મંત્રોનો જાપ કરો.
- બનાવેલા ભોજનમાંથી ગાય, કૂતરા, કાગડા અને કીડીઓ માટે અન્નનો ભાગ કાઢો.
- ત્યારબાદ બ્રાહ્મણોને આદરપૂર્વક ભોજન કરાવીને વસ્ત્ર અને દક્ષિણાનું દાન કરો.
- અંતમાં પિતૃઓ પાસે ભૂલચૂક માટે માફી માંગી આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો.
શ્રાદ્ધ કરતી વખતે કયા નિયમોનું પાલન કરવું જોઈએ?
- શ્રાદ્ધમાં સાત્ત્વિક, તાજું અને શુદ્ધ ભોજન જ પીરસવું.
- આ દિવસે ઘરમાં કોઈપણ પ્રકારનો કલેશ કે વિવાદ ન કરવો.
- મન શાંત અને શ્રદ્ધાભાવથી ભરેલું રાખવું.
- શ્રાદ્ધના દિવસે માંસાહાર, દારૂ કે અન્ય કોઈ વ્યસનથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું.
- બ્રાહ્મણો અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવું તેમજ અતિથિનું સન્માન કરવું.