Shradh (Pitru Paksha) 2026 Dates: હિંદુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષ પૂર્વજોને યાદ કરવા, તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા અને શ્રાદ્ધ-તર્પણ કરવાની પરંપરાનો મહત્વપૂર્ણ સમય માનવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં પિતૃ પક્ષની શરૂઆત 26 સપ્ટેમ્બરથી થશે અને 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે સમાપન થશે. આ સમય દરમિયાન પૂર્વજોની મૃત્યુ તિથિ પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા છે.
26 સપ્ટેમ્બરથી પિતૃ પક્ષ શરૂ, પણ કઈ તિથિ કોના શ્રાદ્ધ માટે?
હિંદુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને પૂર્વજોને યાદ કરવા અને તેમના માટે શ્રાદ્ધ, તર્પણ તથા દાન કરવાની પરંપરા સાથે જોડવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં પિતૃ પક્ષની શરૂઆત 26 સપ્ટેમ્બરથી થશે અને 10 ઓક્ટોબરે સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે તેનો અંત આવશે. પરંતુ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે કઈ તિથિએ કયા પિતરનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે?
પિતૃ પક્ષ 2026ની સંપૂર્ણ શ્રાદ્ધ તિથિ
| તારીખ | વાર | શ્રાદ્ધ તિથિ |
|---|---|---|
| 26 સપ્ટેમ્બર 2026 | શનિવાર | પૂર્ણિમા શ્રાદ્ધ |
| 27 સપ્ટેમ્બર 2026 | રવિવાર | પ્રતિપદા શ્રાદ્ધ |
| 28 સપ્ટેમ્બર 2026 | સોમવાર | દ્વિતીયા શ્રાદ્ધ |
| 29 સપ્ટેમ્બર 2026 | મંગળવાર | તૃતીયા અને મહાભરણી શ્રાદ્ધ |
| 30 સપ્ટેમ્બર 2026 | બુધવાર | ચતુર્થી અને પંચમી શ્રાદ્ધ |
| 1 ઓક્ટોબર 2026 | ગુરુવાર | ષષ્ઠી શ્રાદ્ધ |
| 2 ઓક્ટોબર 2026 | શુક્રવાર | સપ્તમી શ્રાદ્ધ |
| 3 ઓક્ટોબર 2026 | શનિવાર | અષ્ટમી શ્રાદ્ધ |
| 4 ઓક્ટોબર 2026 | રવિવાર | નવમી શ્રાદ્ધ |
| 5 ઓક્ટોબર 2026 | સોમવાર | દશમી શ્રાદ્ધ |
| 6 ઓક્ટોબર 2026 | મંગળવાર | એકાદશી શ્રાદ્ધ |
| 7 ઓક્ટોબર 2026 | બુધવાર | દ્વાદશી અને મઘા શ્રાદ્ધ |
| 8 ઓક્ટોબર 2026 | ગુરુવાર | ત્રયોદશી શ્રાદ્ધ |
| 9 ઓક્ટોબર 2026 | શુક્રવાર | ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ |
| 10 ઓક્ટોબર 2026 | શનિવાર | સર્વપિતૃ અમાવસ્યા |
આ તારીખો 2026ના પંચાંગ આધારિત શ્રાદ્ધ દિવસો સાથે સુસંગત છે. જોકે કેટલાક સ્થળોએ સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે તિથિ અથવા સમયના ગણતરીમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
કઈ તિથિએ કયા પિતરનું શ્રાદ્ધ કરવું?
પિતૃ પક્ષમાં સામાન્ય રીતે પૂર્વજની મૃત્યુ જે હિંદુ તિથિએ થઈ હોય, પિતૃ પક્ષ દરમિયાન એ જ તિથિએ તેમનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. એટલે કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન પંચમી તિથિએ થયું હોય તો પિતૃ પક્ષની પંચમીના દિવસે તેનું શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે. પ્રતિપદા શ્રાદ્ધ પણ મૃત્યુ પ્રતિપદા તિથિએ થયેલા પિતરો માટે કરવામાં આવે છે.
જો કોઈ પૂર્વજની મૃત્યુ તિથિની જાણ ન હોય અથવા યાદ ન હોય તો સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે શ્રાદ્ધ-તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. 2026માં સર્વપિતૃ અમાવસ્યા 10 ઓક્ટોબરે છે. આ દિવસે પિતૃ પક્ષના અન્ય શ્રાદ્ધ રહી ગયા હોય તો પણ પરંપરા અનુસાર કરવામાં આવે છે.
મહાભરણી શ્રાદ્ધ ક્યારે છે?
2026માં મહાભરણી શ્રાદ્ધ 29 સપ્ટેમ્બરે છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન ભરણ નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલા આ શ્રાદ્ધને ધાર્મિક પરંપરામાં વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવે છે.
માતૃ નવમીનું શું મહત્વ?
પિતૃ પક્ષની નવમી તિથિને માતૃ નવમી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ખાસ કરીને માતા પક્ષની દિવંગત મહિલાઓને યાદ કરીને શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં જોવા મળે છે. માતા, દાદી, નાની સહિત પરિવારની દિવંગત મહિલાઓ પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો આ દિવસ માનવામાં આવે છે.
અકાળ મૃત્યુ પામેલા પિતરોનું શ્રાદ્ધ ક્યારે કરવું?
ધાર્મિક પરંપરા મુજબ અસામયિક અથવા અકાળ મૃત્યુ પામેલા પિતરો માટે ચતુર્દશી તિથિનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. 2026માં ચતુર્દશી શ્રાદ્ધ 9 ઓક્ટોબરે થશે.
સર્વપિતૃ અમાવસ્યા કેમ મહત્વની?
10 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ સર્વપિતૃ અમાવસ્યા સાથે પિતૃ પક્ષ પૂર્ણ થશે. જે પૂર્વજોની મૃત્યુ તિથિ જાણીતી ન હોય, તેમના માટે આ દિવસે શ્રાદ્ધ કરવાનું મહત્વ માનવામાં આવે છે. પંચાંગ અનુસાર આ દિવસે અમાવસ્યા શ્રાદ્ધ ઉપરાંત પિતૃ પક્ષમાં રહી ગયેલા અથવા અજ્ઞાત તિથિના પિતરો માટે પણ શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા છે.
શ્રાદ્ધ કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
શ્રાદ્ધ અને તર્પણમાં પરિવારની પરંપરા તથા સ્થાનિક રીત-રિવાજને મહત્વ આપવું જોઈએ. સામાન્ય રીતે તર્પણમાં જળ, તલ અને કુશ જેવી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં શ્રાદ્ધના ભોજનમાંથી ગાય, કૂતરા, કાગડા વગેરેને અર્પણ કરવાની રીત પણ છે.
પિતૃ પક્ષ માત્ર ધાર્મિક વિધિનો સમય નથી, પરંતુ પોતાના પૂર્વજોને યાદ કરવા અને તેમના પ્રત્યે આદર તથા કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો અવસર પણ માનવામાં આવે છે. શ્રાદ્ધની ચોક્કસ વિધિ અને મુહૂર્ત માટે પોતાના પરિવારના પુરોહિત અથવા સ્થાનિક પંચાંગની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.