Randhan Chhath 2026: રાંધણ છઠ ગુજરાતમાં ઉજવાતો એક મહત્વનો અને અનોખો તહેવાર છે. આ દિવસે ઘરમાં બીજા દિવસે ઉજવાતી શીતળા સાતમ માટે વિવિધ વાનગીઓ બનાવીને રસોઈનું કામ પૂર્ણ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સાંજે ઘરના ચૂલાની પૂજા કરીને તેને ઠારવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે રાંધણ છઠે ચૂલો કેમ ઠારવામાં આવે છે અને તેની પાછળ શું ધાર્મિક માન્યતા છે? તો ચાલો જાણીએ રાંધણ છઠની આ વર્ષો જૂની પરંપરા, ચૂલો ઠારવાની રીત અને તેના મહત્વ વિશે.
રાંધણ છઠનું મહત્વ
હિન્દુ ધર્મમાં દરેક વ્રત અને તહેવાર સાથે કોઈને કોઈ ખાસ પરંપરા જોડાયેલી હોય છે. ગુજરાતમાં શ્રાવણ વદ છઠના દિવસે રાંધણ છઠ ઉજવવામાં આવે છે. તેના બીજા દિવસે એટલે કે શ્રાવણ વદ સાતમના દિવસે શીતળા સાતમ ઉજવાય છે. વર્ષ 2026માં રાંધણ છઠ 2 સપ્ટેમ્બર, બુધવાર અને શીતળા સાતમ 3 સપ્ટેમ્બર, ગુરુવારના દિવસે છે. રાંધણ છઠના દિવસે ઘરમાં બીજા દિવસ માટેનું ભોજન પહેલેથી જ બનાવી લેવામાં આવે છે. આ દિવસે રસોડામાં વિવિધ વાનગીઓ તૈયાર કરવામાં આવે છે અને સાંજ સુધીમાં રસોઈનું તમામ કામ પૂર્ણ કરી દેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ચૂલો ઠારવાની પરંપરા શરૂ થાય છે.
રાંધણ છઠે ચૂલો કેમ ઠારવામાં આવે છે?
રાંધણ છઠની સૌથી ખાસ પરંપરા ચૂલો ઠારવાની છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર રાંધણ છઠની રાત્રે શીતળા માતા ઘરમાં પધારે છે અને રસોડામાં વિહાર કરે છે. તેથી માતાને ગરમી ન લાગે અને રસોડાનો ચૂલો શીતળ રહે તે માટે રાંધણ છઠની રાત્રે ચૂલો ઠારી દેવામાં આવે છે.
આ પરંપરા પાછળ માત્ર ધાર્મિક માન્યતા જ નહીં, પરંતુ એક સુંદર ભાવના પણ જોડાયેલી છે. જે અગ્નિ આખું વર્ષ પરિવાર માટે ભોજન બનાવવામાં મદદ કરે છે અને સૌનું પેટ ભરે છે, તેને પણ એક દિવસ આરામ આપવામાં આવે છે. આ રીતે ચૂલો ઠારવો એ અગ્નિ અને અન્ન પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાની પરંપરા માનવામાં આવે છે.
ચૂલો ઠારવાની પરંપરા કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
રાંધણ છઠના દિવસે સૌપ્રથમ શીતળા સાતમ માટે જરૂરી તમામ ભોજન તૈયાર કરવામાં આવે છે. પરિવારમાં ચાલતી પરંપરા પ્રમાણે ઢેબરા, પૂરી, શાક, ભરેલા ભીંડા, રાયતુ, ફ્રૂટ સલાડ, ખીર, મીઠાઈ સહિત વિવિધ વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે. રસોઈ પૂર્ણ થયા બાદ રસોડું સારી રીતે સાફ કરવામાં આવે છે. ગેસનો ચૂલો હોય તો બર્નર અને તેની આસપાસનો ભાગ સાફ કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત માટીનો ચૂલો હોય તો તેને પણ સ્વચ્છ કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ ગંગાજળનો છંટકાવ કરીને રસોડાને પવિત્ર કરવામાં આવે છે. કંકુ, ચોખા અને ફૂલથી ચૂલાની પૂજા કરવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં કંકુથી ચૂલા પર સાથિયા અને ચાંદલા કરવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન તૈયાર કરેલું ઢેબરું કે પૂરી ચૂલા પર મૂકીને માતાજીને ભોગ ધરાવવાની ભાવના રાખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ઘીનો દીવો પ્રગટાવી શીતળા માતાનું સ્મરણ કરવામાં આવે છે અને પરિવારના સુખ, શાંતિ, આરોગ્ય તથા અન્નની સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
શીતળા સાતમના દિવસે ચૂલો કેમ સળગાવવામાં આવતો નથી?
રાંધણ છઠના દિવસે આખી રસોઈ તૈયાર કરી લીધા બાદ બીજા દિવસે એટલે કે શીતળા સાતમના દિવસે ચૂલો સળગાવવામાં આવતો નથી. આ દિવસે અગાઉના દિવસે બનાવેલું ઠંડું ભોજન પ્રસાદ તરીકે લેવામાં આવે છે. આ કારણે જ શીતળા સાતમને શીતળતા અને ઠંડક સાથે જોડાયેલું પર્વ માનવામાં આવે છે. ઘરમાં નવી રસોઈ ન બનાવવી અને અગ્નિનો ઉપયોગ ન કરવો તેની મુખ્ય પરંપરાઓમાંની એક છે.
રાંધણ છઠ અને શીતળા સાતમની પરંપરા
ગુજરાતના અનેક પરિવારોમાં રાંધણ છઠ ખૂબ ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે ઘરની મહિલાઓ સવારથી જ વિવિધ વાનગીઓ બનાવવામાં વ્યસ્ત થઈ જાય છે. કોઈ ઘરમાં ઢેબરા અને પૂરી બને છે તો ક્યાંક શાક, થેપલા, મીઠાઈ અને અન્ય પરંપરાગત વાનગીઓ તૈયાર કરવામાં આવે છે. પરિવારની જૂની પરંપરા પ્રમાણે વાનગીઓનો પ્રકાર અને સંખ્યા અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ ભાવના એક જ રહે છે—રાંધણ છઠના દિવસે રસોઈ પૂર્ણ કરવી અને શીતળા સાતમના દિવસે ચૂલાને આરામ આપવો.
નોંધ: રાંધણ છઠ અને શીતળા સાતમની પૂજા તથા ચૂલો ઠારવાની રીત પરિવારો અને પ્રદેશ પ્રમાણે થોડી અલગ હોઈ શકે છે. ઉપરોક્ત રીતો લોકપરંપરા અને ધાર્મિક માન્યતાઓ પર આધારિત છે.