Purnima in October 2026: હિન્દુ ધર્મમાં શરદ પૂર્ણિમાનું વિશેષ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ રહેલું છે. માન્યતા અનુસાર, શરદ પૂર્ણિમાનું વ્રત કરવાથી અને પૂજા-અર્ચના કરવાથી માતા લક્ષ્મી તેમજ ભગવાન વિષ્ણુની અસીમ કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે. વર્ષ 2026 ના ઓક્ટોબર મહિનામાં શરદ પૂર્ણિમા આવશે. ગુજરાતમાં આ દિવસને 'શરદ પૂનમ' તરીકે પણ ભારે ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવે છે.
ઓક્ટોબર 2026માં શરદ પૂર્ણિમા ક્યારે છે? (તિથિ અને મુહૂર્ત)
પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026 માં શરદ પૂર્ણિમાની તિથિ 25 ઓક્ટોબર, રવિવારના રોજ સવારે 11:55 વાગ્યે શરૂ થશે. આ તિથિનું સમાપન 26 ઓક્ટોબર, સોમવારના રોજ સવારે 09:41 વાગ્યે થશે. રાત્રિ દરમિયાન પૂર્ણિમા હોવાથી 25 ઓક્ટોબરના રોજ શરદ પૂર્ણિમાની ઉજવણી કરવામાં આવશે. શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્રોદયનો સમય સાંજે 05:25 વાગ્યાનો રહેશે.
16 કળાઓથી ખીલેલો ચંદ્ર અને તેનું મહત્વ
હિંદુ પંચાંગની તમામ પૂર્ણિમાઓમાં શરદ પૂર્ણિમા સૌથી પ્રસિદ્ધ છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આખા વર્ષમાં માત્ર શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે જ ચંદ્ર પોતાની તમામ 16 કળાઓ સાથે પૂર્ણ સ્વરૂપમાં પ્રગટ થાય છે. હિંદુ ધર્મમાં માનવના વિવિધ ગુણોને ચોક્કસ કળાઓ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. એવી માન્યતા છે કે 16 અલગ-અલગ કળાઓના સંયોજનથી સંપૂર્ણ માનવ વ્યક્તિત્વનું નિર્માણ થાય છે.
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ તમામ 16 કળાઓ સાથે થયો હતો, તેથી તેમને ભગવાન વિષ્ણુના પૂર્ણ અવતાર માનવામાં આવે છે. જ્યારે ભગવાન શ્રીરામનો જન્મ 12 કળાઓ સાથે થયો હોવાનું મનાય છે. આથી શરદ પૂર્ણિમાના દિવસે ચંદ્રદેવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. જે નવપરિણીત મહિલાઓ આખા વર્ષ દરમિયાન પૂર્ણિમાનું વ્રત કરવાનો સંકલ્પ લે છે, તેઓ શરદ પૂર્ણિમાના દિવસથી જ આ વ્રતની શરૂઆત કરે છે.
રાત્રે ચંદ્રના પ્રકાશમાં ખીર રાખવાની પરંપરા શા માટે?
આ દિવસે ચંદ્ર માત્ર પોતાની 16 કળાઓ સાથે જ પ્રકાશિત થતો નથી, પરંતુ તેના કિરણોમાં શરીર અને મનને પોષણ આપનારા ઔષધીય અને ઉપચારાત્મક ગુણો પણ રહેલા હોય છે. એવી ધાર્મિક માન્યતા છે કે શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે ચંદ્રના કિરણોમાંથી અમૃત વરસે છે. આ ધાર્મિક માન્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને ગાયના દૂધ, ચોખા અને ખાંડમાંથી બનાવેલી ખીરને આખી રાત ચંદ્રના પ્રકાશમાં રાખવાની પરંપરા છે. સવારે આ ખીરને ચંદ્રના પ્રકાશથી પવિત્ર અને ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર માનીને પ્રસાદ તરીકે ગ્રહણ કરવામાં આવે છે, જેનાથી અનેક સ્વાસ્થ્ય લાભ થાય છે.
રાસ પૂર્ણિમા અને કોજાગર વ્રત
બ્રજ વિસ્તારમાં શરદ પૂર્ણિમાને 'રાસ પૂર્ણિમા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, શરદ પૂર્ણિમાની રાત્રે જ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે વૃંદાવનની ગોપીઓ સાથે દિવ્ય પ્રેમનું પ્રતીક એવો 'મહારાસ' રચ્યો હતો. શ્રીકૃષ્ણની વાંસળીનો સાદ સાંભળીને ગોપીઓ રાસ રમવા પહોંચી હતી. માન્યતા છે કે શ્રીકૃષ્ણે પોતાની અલૌકિક શક્તિથી આ રાત્રિને બ્રહ્માજીની એક રાત્રિ (માનવ ગણતરી પ્રમાણે અબજો વર્ષ) જેટલી લાંબી કરી હતી.
આ ઉપરાંત, દેશના અનેક ભાગોમાં શરદ પૂર્ણિમાને 'કોજાગર પૂર્ણિમા' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ભક્તો આખો દિવસ 'કોજાગર વ્રત' રાખે છે, જેને 'કૌમુદી વ્રત' ના નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે.