pitru paksha 2026: હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષને પૂર્વજોને યાદ કરવા અને તેમના પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો પવિત્ર સમય માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન શ્રાદ્ધ, તર્પણ, પિંડદાન, દાન અને અન્ય ધાર્મિક કાર્યો કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, શ્રદ્ધા અને ભાવથી કરવામાં આવેલા આ કાર્યો પિતૃઓને તૃપ્તિ આપે છે અને પરિવાર પર તેમના આશીર્વાદ જળવાઈ રહે છે. આવો જાણીએ પિતૃ પક્ષ દરમિયાન કયા 5 કાર્યો કરવા શુભ માનવામાં આવે છે.
1. શ્રાદ્ધ, તર્પણ અને પિંડદાન
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પિતૃઓની તિથિ અનુસાર શ્રાદ્ધ અને તર્પણ કરવાની પરંપરા છે. તર્પણમાં કાળા તલ, જવ, કુશ અને જળનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જ્યારે પિંડદાનમાં ચોખા, ઘી, તલ અને મધથી પિંડ બનાવીને પિતૃઓને અર્પણ કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા: શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવામાં આવેલા શ્રાદ્ધ અને તર્પણથી પિતૃઓને તૃપ્તિ અને શાંતિ મળે છે. માન્યતા છે કે પિતૃઓ પ્રસન્ન થઈને પરિવારને સુખ-શાંતિના આશીર્વાદ આપે છે.
2. દાન-ધર્મ
પિતૃ પક્ષમાં દાનનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન જરૂરિયાતમંદ લોકોને અન્ન, અનાજ, વસ્ત્ર, ફળ અને પોતાની ક્ષમતા પ્રમાણે આર્થિક મદદ કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. બ્રાહ્મણને ભોજન કરાવીને દક્ષિણા આપવાની પણ પરંપરા છે.
ધાર્મિક માન્યતા: પિતૃઓના નામે કરવામાં આવેલા દાનથી પુણ્ય મળે છે અને પિતૃઓ સંતુષ્ટ થાય છે એવી માન્યતા છે. જરૂરિયાતમંદની મદદ કરવી પણ પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો એક માર્ગ માનવામાં આવે છે.
3. ઉપવાસ અથવા વ્રત
પિતૃઓની શ્રાદ્ધ તિથિ પર કેટલાક લોકો ઉપવાસ અથવા વ્રત રાખે છે. પોતાની પરંપરા અને ક્ષમતા અનુસાર સાત્વિક આહાર લેવો અથવા ફળાહાર કરવાની રીત પણ જોવા મળે છે.
ધાર્મિક માન્યતા: ઉપવાસને મનની એકાગ્રતા અને આધ્યાત્મિક શુદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવે છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન સાત્વિક જીવનશૈલી અને પ્રાર્થના કરવી શુભ માનવામાં આવે છે.
4. પંચબલિ કર્મ
પિતૃ પક્ષમાં ભોજનમાંથી જીવમાત્ર માટે હિસ્સો કાઢવાની પણ પરંપરા છે, જેને પંચબલિ કર્મ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમાં ગાય, કૂતરો, કાગડો, કીડી અને માછલી જેવા જીવોને ભોજન અર્પણ કરવાની પરંપરા કેટલીક ધાર્મિક પદ્ધતિઓમાં જોવા મળે છે. અલગ-અલગ પરંપરાઓમાં આ વિધિમાં થોડો ફેરફાર પણ જોવા મળે છે.
ધાર્મિક માન્યતા: ખાસ કરીને કાગડાને પિતૃઓ સાથે પ્રતીકાત્મક રીતે જોડવામાં આવે છે. કાગડાને ભોજન કરાવવાની પરંપરાને પિતૃ તર્પણ સાથે જોડવામાં આવે છે.
5. દીવો પ્રગટાવવો અને પીપળાની પૂજા
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન ઘરમાં અથવા યોગ્ય સ્થાન પર દીવો પ્રગટાવવાની પરંપરા છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં દક્ષિણ દિશાને પિતૃઓની દિશા માનવામાં આવે છે અને ત્યાં દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત પીપળાના વૃક્ષ નીચે દીવો પ્રગટાવીને પૂજા કરવાની પણ માન્યતા છે.
ધાર્મિક માન્યતા: પીપળાના વૃક્ષને પિતૃઓ સાથે જોડતી ધાર્મિક માન્યતાઓ છે. પીપળાની પૂજા અને દીવો પ્રગટાવવાથી પિતૃઓની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં સુખ-શાંતિ જળવાય છે એવું માનવામાં આવે છે.
પિતૃ પક્ષમાં કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
પિતૃ પક્ષ દરમિયાન પોતાની ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર સાત્વિક જીવનશૈલી રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાઓમાં લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ જેવા માંગલિક કાર્યો ટાળવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન તામસિક આહારથી દૂર રહેવાની અને પિતૃઓનું સ્મરણ, પ્રાર્થના તથા દાન-પુણ્ય કરવાની પરંપરા પણ છે.
જો કોઈ પિતૃની નિશ્ચિત તિથિ પર શ્રાદ્ધ ન થઈ શકે તો સર્વપિતૃ અમાવસ્યાના દિવસે પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવાની પરંપરા છે. આ દિવસે તમામ પિતૃઓનું સ્મરણ કરીને તર્પણ અને દાન કરી શકાય છે એવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
પિતૃ પક્ષના આ કાર્યો માત્ર ધાર્મિક વિધિ તરીકે જ નહીં, પરંતુ પૂર્વજો પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાના માધ્યમ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. અલગ-અલગ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં પિતૃ પક્ષની વિધિ અને પરંપરામાં ફેરફાર હોઈ શકે છે, તેથી પોતાની કુટુંબ પરંપરા અથવા જાણકાર પંડિતની સલાહ મુજબ વિધિ કરવી યોગ્ય છે.
જો તમને આ લેખ પસંદ આવ્યો હોય, તો પછી તેને શેર કરવાનું ભુલશો નહીં. આવા વધુ લેખો વાંચવા માટે ગુજરાતી જાગરણ સાથે જોડાયેલા રહો.
Disclaimer: આ લેખમાં સમાવિષ્ટ કોઈપણ માહિતી/સામગ્રી/ગણતરીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી વિવિધ માધ્યમો / જ્યોતિષીઓ / પંચાંગો / પ્રવચનો / માન્યતાઓ / શાસ્ત્રોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી લાવવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પ્રસારિત કરવાનો છે, તેના વપરાશકર્તાઓએ તેને માત્ર માહિતી તરીકે લેવી જોઈએ. વધુમાં, વપરાશકર્તા પોતે તેના કોઈપણ ઉપયોગ માટે જવાબદાર રહેશે. ગુજરાતી જાગરણ આની પુષ્ટિ કરતુ નથી. તમારો અભિપ્રાય અમને gujaratijagran@jagrannewmedia.com પર મોકલી શકો છો.