Panchbali Bhog Shraddha: પિતૃ પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ અને તર્પણ સાથે પંચબલી ભોગની પરંપરા પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેમાં ભોજનનો એક ભાગ ગાય, કૂતરો, કાગડો, કીડી અને દેવતાઓ માટે અલગ રાખવામાં આવે છે. પરંતુ પંચબલીમાં સૌથી પહેલાં કોને ભોગ આપવો જોઈએ અને કાગડાને શા માટે મહત્વ આપવામાં આવે છે? જાણો આ પરંપરા સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓ.
પંચબલીમાં સૌથી પહેલાં કોને ભોગ આપવામાં આવે છે?
શ્રાદ્ધનું ભોજન તૈયાર થયા બાદ પંચબલી માટે અલગથી પાંચ અંશ કાઢવાની પરંપરા છે. સામાન્ય રીતે તેમાં ગૌબલી, શ્વાનબલી, કાકબલી, પિપિલિકાબલી અને દેવબલીનો સમાવેશ થાય છે. જોકે અલગ-અલગ પ્રદેશ અને કુટુંબની પરંપરા પ્રમાણે તેનો ક્રમ બદલાઈ શકે છે. કેટલીક પરંપરામાં ગાય માટેનો ગ્રાસ સૌપ્રથમ અર્પણ કરવામાં આવે છે. ગાયને હિન્દુ ધાર્મિક પરંપરામાં પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને શ્રાદ્ધ દરમિયાન ગાયને ભોજન કરાવવાનું વિશેષ મહત્વ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
કાગડાને કેમ આપવામાં આવે છે ભોગ?
ગાય બાદ કાગડા માટે ભોજનનો અંશ રાખવાની પરંપરા ઘણી જગ્યાએ જોવા મળે છે. શ્રાદ્ધમાં કાગડાને પિતૃઓના સંદેશવાહક સાથે સાંકળવામાં આવે છે. આ કારણે કાકબલીને પિતૃ પક્ષની વિધિમાં વિશેષ સ્થાન મળે છે. જોકે કાગડો ભોજન સ્વીકારે તો જ પિતૃઓ સંતુષ્ટ થયા એવું માનવું જરૂરી છે, એવી બાબતમાં પરંપરાઓમાં અલગ માન્યતાઓ જોવા મળે છે.
કૂતરા માટે શ્વાનબલી
પંચબલીમાં કૂતરા માટેના અંશને શ્વાનબલી કહેવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓમાં શ્વાનને યમ સાથે જોડવામાં આવ્યો છે. તેથી શ્રાદ્ધ દરમિયાન કૂતરાને ભોજન કરાવવાની પરંપરા પણ જોવા મળે છે.
કીડીઓ માટે પિપિલિકાબલી
નાનો એવો ખોરાકનો ભાગ કીડીઓ અને નાના જીવો માટે પણ અલગ રાખવામાં આવે છે, જેને પિપિલિકાબલી કહેવામાં આવે છે. તેનો અર્થ માત્ર કીડીઓને ખવડાવવાનો નથી, પરંતુ નાના જીવો પ્રત્યે પણ કરુણા અને સહઅસ્તિત્વની ભાવના રાખવાનો માનવામાં આવે છે.
દેવબલી ક્યારે કરવામાં આવે છે?
પંચબલીનો એક ભાગ દેવતાઓ માટે રાખવામાં આવે છે, જેને દેવબલી કહેવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરામાં આ અંશ અગ્નિમાં અર્પણ કરવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલીક રીતોમાં અન્ય નિર્ધારિત સ્થાન અથવા જળ સાથે તેનો સંબંધ જોવા મળે છે. એટલે દેવબલીની ચોક્કસ રીત પણ પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
આ રીતે પંચબલીમાં માત્ર એક પ્રાણીને ભોજન આપવાનું મહત્વ નથી, પરંતુ ગાય, કૂતરો, કાગડો, નાના જીવો અને દેવતાઓ માટે અંશ અલગ રાખવાની પરંપરા છે. તેનો મુખ્ય ભાવ પૂર્વજોનું સ્મરણ, જીવમાત્ર પ્રત્યે કરુણા અને અર્પણની ભાવના સાથે જોડાયેલો છે.
Disclaimer: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે. તેની માન્યતા વ્યક્તિની શ્રદ્ધા અને પરંપરા અનુસાર અલગ હોઈ શકે છે.