Maa kushmanda puja vidhi: શારદીય નવરાત્રીના ચોથા નોરતે એટલે કે 14 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ મા દુર્ગાના ચોથા સ્વરૂપ મા કુષ્માંડાની પૂજા કરવામાં આવશે. નવરાત્રીના આ દિવસે માતાને પ્રસન્ન કરવા માટે ભક્તો વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરે છે અને માલપુઆનો ભોગ ધરાવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, મા કુષ્માંડાની પૂજા કરવાથી જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને સકારાત્મક ઊર્જા પ્રાપ્ત થાય છે. તો ચાલો જાણીએ ચોથા નોરતે મા કુષ્માંડાની પૂજાવિધિ, શુભ મુહૂર્ત, પ્રિય ભોગ, શુભ રંગ, મંત્ર અને આરતી વિશે સંપૂર્ણ માહિતી.
મા કુષ્માંડાની પૂજાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ
મા કુષ્માંડાને મા દુર્ગાનું ચોથું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જ્યારે સમગ્ર સૃષ્ટિમાં અંધકાર હતો, ત્યારે માતાએ પોતાના હળવા સ્મિતથી બ્રહ્માંડની રચના કરી હતી. આ કારણે તેમને સૃષ્ટિની આદિશક્તિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
મા કુષ્માંડાનું સ્વરૂપ અત્યંત તેજસ્વી અને દિવ્ય છે. તેમને અષ્ટભુજા દેવી પણ કહેવામાં આવે છે. માતાના સાત હાથમાં કમંડળ, ધનુષ, બાણ, કમળ, અમૃતથી ભરેલો કળશ, ચક્ર અને ગદા છે, જ્યારે આઠમા હાથમાં સિદ્ધિ અને નિધિ આપનારી જપમાળા છે. તેમનું વાહન સિંહ છે. માન્યતા અનુસાર, નવરાત્રીના ચોથા દિવસે માતાની પૂજા કરવાથી જીવનમાં સુખ-શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને યશની પ્રાપ્તિ થાય છે.
મા કુષ્માંડાની પૂજાવિધિ
નવરાત્રીના ચોથા દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરો. ત્યારબાદ પૂજાસ્થળની સફાઈ કરીને મા દુર્ગા અને મા કુષ્માંડાની પ્રતિમા અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરો. માતાને ફૂલ, ફળ, કંકુ, અક્ષત, ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરો. ત્યારબાદ માતાનું ધ્યાન કરીને તેમના મંત્રનો જાપ કરો. પૂજા દરમિયાન માતાને પ્રિય ભોગ ધરાવો અને અંતમાં મા કુષ્માંડાની આરતી ઉતારી પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો.
મા કુષ્માંડાની પૂજાના શુભ મુહૂર્ત
મા કુષ્માંડાની પૂજા માટે શુભ મુહૂર્તમાં પૂજા કરવાનું ધાર્મિક દૃષ્ટિએ મહત્ત્વ માનવામાં આવે છે. જોકે, શુભ મુહૂર્તની ચોક્કસ ગણતરી તારીખ અને સ્થળ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
મુહૂર્તનું નામ | સમય |
|---|---|
બ્રહ્મ મુહૂર્ત | સવારે 04:54થી 05:43 વાગ્યા સુધી |
અભિજિત મુહૂર્ત | સવારે 11:44થી બપોરે 12:30 વાગ્યા સુધી |
અમૃત કાળ | બપોરે 04:14થી સાંજે 05:57 વાગ્યા સુધી |
વિજય મુહૂર્ત | બપોરે 02:22થી 03:09 વાગ્યા સુધી |
ગોધૂળિ મુહૂર્ત | સાંજે 06:17થી 06:42 વાગ્યા સુધી |
મા કુષ્માંડાને કયો ભોગ ધરાવવો?
નવરાત્રીના ચોથા દિવસે મા કુષ્માંડાને માલપુઆનો ભોગ ધરાવવાની પરંપરા છે. આ ઉપરાંત માતાને પેઠા, કોળામાંથી બનેલી મીઠાઈ અને દહીં પણ અર્પણ કરી શકાય છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ભક્તિભાવથી માતાને ભોગ ધરાવવાથી તેમના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. ભોગ ધરાવ્યા પછી તેને પ્રસાદ તરીકે પરિવારના સભ્યોમાં વહેંચી શકાય છે.
નવરાત્રીના ચોથા દિવસનો શુભ રંગ
નવરાત્રીના ચોથા દિવસનો શુભ રંગ લીલો માનવામાં આવે છે. લીલો રંગ પ્રકૃતિ, નવી શરૂઆત, વિકાસ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. આ દિવસે લીલા રંગનાં વસ્ત્રો પહેરીને માતાની પૂજા કરવાની પરંપરા કેટલાક ભક્તો દ્વારા અનુસરવામાં આવે છે.
મા કુષ્માંડાને પ્રિય ફૂલ
મા કુષ્માંડાની પૂજામાં લાલ કમળ, લાલ ગુલાબ અને લાલ જાસૂદનાં ફૂલ અર્પણ કરવાનું શુભ માનવામાં આવે છે. માતાને ફૂલ અર્પણ કરતી વખતે મનમાં શ્રદ્ધા રાખીને પ્રાર્થના કરવી.
મા કુષ્માંડાના મંત્ર
નવરાત્રીના ચોથા દિવસે મા કુષ્માંડાના મંત્રનો જાપ કરવાથી મનને શાંતિ મળે છે અને ભક્તિભાવ વધે છે, એવી ધાર્મિક માન્યતા છે.
મા કુષ્માંડાનો મુખ્ય મંત્ર:
ૐ દેવી કુષ્માંડાયૈ નમઃ॥
મા કુષ્માંડાનો બીજ મંત્ર:
ઐં હ્રીં ક્લીં કુષ્માંડાયૈ નમઃ॥
મા કુષ્માંડાનો સ્તુતિ મંત્ર:
યા દેવી સર્વભૂતેષુ મા કુષ્માંડા રૂપેણ સંસ્થિતા।
નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમસ્તસ્યૈ નમો નમઃ॥
મા કુષ્માંડાની આરતી
જય કુષ્માંડા જગ સુખદાની,
મારા પર દયા કરો મહારાણી.
પિંગલા જ્વાલામુખી નિરાળી,
શાકંભરી મા ભોળીભાળી.
લાખો નામ નિરાળા તારા,
ભક્તો છે અનેક તારા.
ભીમા પર્વત પર છે ડેરો,
સ્વીકારો પ્રણામ આ મારો.
સૌની વાત સાંભળો જગદંબે,
સુખ આપો મા અંબે.
તારાં દર્શનનો હું પ્યાસી,
પૂર્ણ કરો મારી આશા.
માના મનમાં મમતા ભારે,
કેમ ન સાંભળો અરજ અમારી?
તારા દરબારમાં કર્યો છે ડેરો,
દૂર કરો મા સંકટ મારો.
મારાં કારજ પૂરાં કરી દો,
મારા ભંડાર ભરી દો.
તારો દાસ તને જ ધ્યાવે,
ભક્ત તારા ચરણે શીશ નમાવે.