Akhand Jyoti Rules for Navratri 2026: નવરાત્રી દરમિયાન માતા દુર્ગાની પૂજા અને આરાધનાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ નવ દિવસોમાં ઘણા ઘરોમાં ઘટસ્થાપનાની સાથે અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવામાં આવે છે, જે નવ દિવસ સુધી સતત પ્રજ્વલિત રાખવાની પરંપરા છે. જોકે, અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતી વખતે કયા ઘીનો ઉપયોગ કરવો, તેને ઘરમાં કઈ દિશામાં રાખવી અને આકસ્મિક રીતે જ્યોત બુઝાઈ જાય તો શું કરવું, તે અંગે અનેક લોકોના મનમાં પ્રશ્નો હોય છે. નવરાત્રી 2026 દરમિયાન અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાનું આયોજન કરી રહ્યા હોવ તો જાણો તેની સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓ, પૂજાના નિયમો અને અગ્નિની સુરક્ષા માટે જરૂરી સાવચેતીઓ.
નવરાત્રી 2026માં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાનો શુભ સમય
શારદીય નવરાત્રી 2026ની શરૂઆત 11 ઓક્ટોબરથી થવાની ગણતરી પ્રમાણે, આ દિવસે ઘટસ્થાપના સાથે અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની પરંપરા છે. આપેલી માહિતી મુજબ, ઘટસ્થાપનાનો શુભ સમય સવારે 6:19થી 10:12 વાગ્યા સુધીનો છે. જોકે, પૂજાના મુહૂર્ત માટે સ્થાનિક પંચાંગ અને વિશ્વસનીય ધાર્મિક કેલેન્ડર તપાસવું જરૂરી છે. ઘણા પરિવારોમાં કળશ સ્થાપના કર્યા બાદ માતા દુર્ગા સમક્ષ દીવો પ્રગટાવી નવ દિવસ સુધી જ્યોત પ્રજ્વલિત રહે તેવી પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે. અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતી વખતે શ્રદ્ધા અને સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે.
અખંડ જ્યોત માટે કયું ઘી વાપરવું?
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, અખંડ જ્યોત માટે શુદ્ધ ગાયના ઘીનો ઉપયોગ કરવો શુભ માનવામાં આવે છે. ઘણા લોકો માને છે કે ઘીનો દીવો ઘરમાં સકારાત્મકતા, સુખ અને સમૃદ્ધિનું પ્રતીક છે. જોકે, આ ધાર્મિક માન્યતા છે.
કેટલાક પરિવારોમાં પરંપરા અનુસાર તલના તેલનો દીવો પણ પ્રગટાવવામાં આવે છે. જો તમે તેલનો ઉપયોગ કરતા હોવ તો તમારી કુટુંબ પરંપરા પ્રમાણે પૂજા કરી શકો છો.
ઘીનો દીવો: અખંડ જ્યોત માટે શુદ્ધ ગાયનું ઘી વાપરવાની પરંપરા છે.
તેલનો દીવો: કેટલાક પરિવારોમાં તલના તેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ઘી અને તેલ: બંનેને એક જ દીવામાં ભેળવવાને બદલે અલગ દીવા રાખવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં અનુસરવામાં આવે છે.
નવ દિવસ સુધી જ્યોત પ્રગટાવવાની હોય તો ઘી કે તેલનો પૂરતો જથ્થો અગાઉથી રાખવો. દીવામાં જરૂરિયાત મુજબ જ ઘી ઉમેરવું અને તે ઉમેરતી વખતે આગની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવું.
અખંડ જ્યોત કઈ દિશામાં રાખવી?
વાસ્તુ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, ઘરના પૂજાસ્થળની દિશા અખંડ જ્યોત માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. અગ્નિ તત્ત્વ સાથે જોડાયેલી દક્ષિણ-પૂર્વ દિશા એટલે કે અગ્નિખૂણામાં દીવો રાખવાની પરંપરા કેટલાક પરિવારોમાં જોવા મળે છે. દીવાની જ્યોત પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ રાખવાનું પણ ઘણા લોકો શુભ માને છે. જોકે, આ નિયમો પરંપરા અને વાસ્તુની માન્યતાઓ પર આધારિત છે. દરેક પરિવારની પૂજાવિધિ અલગ હોઈ શકે છે.
અખંડ જ્યોત પ્રગટાવતી વખતે આ બાબતોનું રાખો ધ્યાન
અખંડ જ્યોત નવ દિવસ સુધી સતત પ્રગટતી રાખવાની હોવાથી દીવો અને તેની આસપાસની જગ્યા યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવી જરૂરી છે.
- દીવો રાખવા માટે પિત્તળ કે માટીનો મજબૂત દીવો પસંદ કરી શકાય છે.
- દીવાને સ્થિર ધાતુની થાળી અથવા આગ સહન કરી શકે તેવી સપાટી પર રાખો.
- દીવાને સીધો જમીન પર રાખવાને બદલે સુરક્ષિત અને ઊંચી સપાટી પર રાખો.
- રૂની લાંબી વાટનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.
- દીવો પડદા, કાગળ, ફર્નિચર અને અન્ય જ્વલનશીલ વસ્તુઓથી દૂર રાખો.
- પંખા અને એસીના સીધા પવનથી દીવાને બચાવો, જેથી જ્યોત અસ્થિર ન થાય.
- બાળકો અને પાળતુ પ્રાણીઓની પહોંચથી દીવાને દૂર રાખો.
અખંડ જ્યોતની પાસે કાચનું કવર રાખવું હોય તો તે ગરમી સહન કરી શકે તેવું અને આગ માટે સુરક્ષિત હોવું જોઈએ. દીવાને બંધ કે હવાની અવરજવર ન હોય તેવી જગ્યામાં રાખવો નહીં. જ્યોત સતત ચાલુ રાખવા માટે ઘરમાં કોઈ જવાબદાર પુખ્ત વ્યક્તિની દેખરેખ જરૂરી છે.
અખંડ જ્યોત બુઝાઈ જાય તો શું કરવું?
નવરાત્રી દરમિયાન અખંડ જ્યોત પ્રગટાવનારા લોકોના મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ હોય છે કે જો કોઈ કારણસર દીવો બુઝાઈ જાય તો શું કરવું. ઘણી વખત પવન, વાટની સ્થિતિ અથવા ઘી પૂરું થઈ જવાને કારણે જ્યોત બુઝાઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ગભરાવાની જરૂર નથી. પરંપરા મુજબ, સ્વચ્છતા અને પૂજાની વિધિનું ધ્યાન રાખીને દીવો ફરી પ્રગટાવી શકાય છે. ત્યારબાદ માતા દુર્ગા સમક્ષ પ્રાર્થના કરીને પૂજા આગળ વધારી શકાય છે.
અખંડ જ્યોત બુઝાઈ જવી એ અનિચ્છનીય ઘટના હોઈ શકે છે, પરંતુ તેને કારણે કંઈક અશુભ જ થશે એવું માનવા માટે કોઈ નિશ્ચિત આધાર નથી. પૂજામાં શ્રદ્ધા અને ભાવનાને મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. જો તમારા પરિવારમાં આ અંગે કોઈ વિશેષ ધાર્મિક પરંપરા હોય, તો તે મુજબ માર્ગદર્શન લઈ શકો છો.
નવરાત્રીના અંતે અખંડ જ્યોતનું શું કરવું?
નવ દિવસની પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ અખંડ જ્યોત અંગે પણ પરિવારોમાં અલગ-અલગ પરંપરાઓ હોય છે. કેટલાક પરિવારોમાં અંતિમ પૂજા પૂર્ણ થયા પછી દીવાને કુદરતી રીતે શાંત થવા દેવામાં આવે છે, જ્યારે કેટલાક પરિવારોમાં વિધિપૂર્વક જ્યોત પૂર્ણ કરવાની પરંપરા હોય છે.
દીવાને ફૂંક મારીને બુઝાવવો કે નહીં; દીવો સંપૂર્ણપણે ઠંડો થયા પછી જ વાટ અને બાકી રહેલા ઘીનો નિકાલ કરો. વપરાયેલ ઘી કે વાટને નદીમાં નાખવાને બદલે સ્વચ્છ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ રીતે નિકાલ કરવો વધુ યોગ્ય છે.