Navratri Garba Significance: નવરાત્રી નજીક આવતાં જ ગુજરાતભરમાં ગરબાની તૈયારીઓ તેજ બની જાય છે. બજારમાં આધુનિક ડિઝાઇન અને લાઇટિંગવાળા ગરબા જોવા મળે છે, પરંતુ પરંપરાગત માટીના ગરબાની લોકપ્રિયતા આજે પણ યથાવત છે. ખાસ કરીને 27 છિદ્રો ધરાવતા માટીના ગરબા પાછળ ધાર્મિક માન્યતા, જ્યોતિષીય મહત્વ અને કારીગરોની અનોખી મહેનત છુપાયેલી છે. ચાલો જાણીએ આ પરંપરાગત ગરબા વિશે કેટલીક રસપ્રદ વાતો.
27 છિદ્રોવાળા ગરબાનું શું છે મહત્ત્વ?
આ પણ વાંચો
ગુજરાતની લોકપરંપરામાં 27 છિદ્રો ધરાવતા માટીના ગરબાને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ આ 27 છિદ્રો આકાશના 27 નક્ષત્રોનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. જ્યારે ગરબાની અંદર દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે ત્યારે આ છિદ્રોમાંથી બહાર આવતો પ્રકાશ સમગ્ર વાતાવરણને દિવ્ય બનાવે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ પ્રકાશ માતાજીની શક્તિ અને સકારાત્મક ઊર્જાના પ્રસારનું પ્રતીક છે. તેથી જ નવરાત્રી દરમિયાન ઘરમાં અથવા મંદિરમાં પ્રગટાવવામાં આવતા માટીના ગરબાને માત્ર શણગારની વસ્તુ નહીં પરંતુ ભક્તિ અને આસ્થાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મહિનાઓની તૈયારી બાદ બને છે એક ગરબો
પરંપરાગત માટીના ગરબા તૈયાર કરવા માટે કારીગરો ઘણા મહિનાઓ પહેલાંથી તૈયારી શરૂ કરી દે છે. યોગ્ય માટી એકત્ર કર્યા બાદ તેને પાણીમાં પલાળી રાખવામાં આવે છે જેથી તે સંપૂર્ણપણે મુલાયમ બની જાય. ત્યારબાદ ચાકડા પર તેને આકાર આપવામાં આવે છે.
ગરબો તૈયાર થયા પછી તેમાં 27 છિદ્રો બનાવવામાં આવે છે અને તેને સૂકવી ભઠ્ઠીમાં પાકવામાં આવે છે. કેટલાક કારીગરો ત્યારબાદ રંગો અને પરંપરાગત ડિઝાઇન દ્વારા તેનું શણગાર પણ કરે છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં સમય, કુશળતા અને ધીરજની જરૂર પડે છે.
પેઢી દર પેઢી જીવંત છે કારીગરી
ગુજરાતના અનેક વિસ્તારોમાં પ્રજાપતિ સમાજના પરિવારો પેઢીઓથી માટીકામના વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા છે. નવરાત્રીના આગમન સાથે ગરબા, દીવડા અને માટલાં બનાવવાની કામગીરી તેજ થઈ જાય છે. ઘણા પરિવારો દર વર્ષે હજારો ગરબા તૈયાર કરે છે, જે રાજ્યના વિવિધ શહેરોમાં વેચાય છે. આધુનિક ડિઝાઇનર ગરબાના વધતા ટ્રેન્ડ વચ્ચે પણ પરંપરાગત માટીના ગરબા પ્રત્યે લોકોનો પ્રેમ ઓછો થયો નથી. તેની પાછળનું કારણ તેની ધાર્મિક મહત્ત્વતા, પરંપરાગત સૌંદર્ય અને સ્થાનિક કારીગરોની અનોખી કળા છે.
આજે પણ કેમ ખાસ છે માટીનો ગરબો?
માટીના ગરબામાં પ્રગટાવેલો દીવો માત્ર પ્રકાશ જ નથી ફેલાવતો, પરંતુ તે ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને માતાજી પ્રત્યેની શ્રદ્ધાનું પ્રતિનિધિત્વ પણ કરે છે. 27 છિદ્રોવાળો ગરબો નવરાત્રીના ઉત્સવને વધુ આધ્યાત્મિક અને પરંપરાગત બનાવે છે. તેથી જ દર વર્ષે હજારો લોકો આવા ગરબાની ખરીદી કરીને પોતાના ઘરમાં માતાજીની આરાધના કરે છે.