Hartalika Teej 2026 Date and Time: હિંદુ ધર્મમાં સુહાગિન મહિલાઓ માટે હરતાલિકા ત્રીજનું વ્રત અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે મહિલાઓ પતિના લાંબા આયુષ્ય અને સુખ-સમૃદ્ધિની કામના સાથે આખો દિવસ નિર્જળા વ્રત રાખે છે. જ્યારે અવિવાહિત યુવતીઓ યોગ્ય અને મનગમતા જીવનસાથીની પ્રાપ્તિ માટે ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની આરાધના કરે છે. ગુજરાતમાં આ તહેવાર વિશેષ રૂપે 'કેવડા ત્રીજ' તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં દેવી ગૌરીના આશીર્વાદ મેળવવાનું વિશેષ મહત્વ છે.
હરિતાલિકા ત્રીજ 2026 ક્યારે છે?
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, ભાદરવા સુદ પક્ષની તૃતીયા તિથિ 13 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 07:08 વાગ્યે શરૂ થશે અને 14 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સવારે 07:06 વાગ્યે સમાપ્ત થશે.
તિથિ 13 સપ્ટેમ્બરે શરૂ થઈને 14 સપ્ટેમ્બરની સવાર સુધી રહેતી હોવાથી લોકોમાં વ્રતની તારીખ અંગે મૂંઝવણ જોવા મળે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર વ્રત અને પૂજા-પાઠમાં 'ઉદયતિથિ'ને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે. તેથી 14 સપ્ટેમ્બર 2026, સોમવારના રોજ જ હરતાલિકા ત્રીજનું વ્રત રાખવું શાસ્રસંમત માનવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે આ તહેવાર હરિયાળી ત્રીજના લગભગ 1 મહિના પછી અને ગણેશ ચતુર્થીના 1 દિવસ પહેલા ઉજવવામાં આવે છે.
હરિતાલિકા ત્રીજ 2026 શુભ મુહૂર્ત અને પૂજાનો સમય
14 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ હરતાલિકા પૂજા માટેનો પ્રાતઃકાળનો શુભ મુહૂર્ત સવારે 06:26 વાગ્યાથી સવારે 07:06 વાગ્યા સુધી રહેશે. પૂજા માટેનો આ કુલ સમયગાળો 41 મિનિટનો રહેશે. જો કોઈ કારણસર સવારે પૂજા કરવી શક્ય ન બને તો પ્રદોષકાળમાં પણ ભગવાન શિવ અને દેવી પાર્વતીની પૂજા કરી શકાય છે.
હરતાલિકા ત્રીજનું ધાર્મિક મહત્વ અને પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, માતા પાર્વતીએ ભગવાન શિવને પતિ તરીકે પ્રાપ્ત કરવા માટે ઘનઘોર જંગલમાં કઠોર તપસ્યા કરી હતી. તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને શિવજીએ તેમને પત્ની તરીકે સ્વીકાર્યા હતા.
'હરતાલિકા' શબ્દ બે શબ્દો 'હરત' (અપહરણ) અને 'આલિકા' (સ્ત્રી મિત્ર/સખી)ના સંયોજનથી બન્યો છે. કથા અનુસાર, દેવી પાર્વતીના પિતા તેમની ઇચ્છા વિરુદ્ધ તેમના લગ્ન ભગવાન વિષ્ણુ સાથે કરાવવા માંગતા હતા, જેથી તેમની સખી તેમને જંગલમાં લઈ ગઈ હતી. ત્યારથી આ વ્રત કરવાની પરંપરા ચાલી આવે છે.
પૂજા વિધિ અને વ્રતના નિયમો
- વહેલી સવારે સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો ધારણ કરીને વ્રતનો સંકલ્પ લેવામાં આવે છે.
- આ દિવસે માટી અથવા રેતીમાંથી ભગવાન શિવ, માતા પાર્વતી અને ભગવાન ગણેશની પ્રતિમાઓ બનાવવામાં આવે છે.
- પૂજામાં ફળ, ફૂલ, બીલીપત્ર, ધતૂરો, મીઠાઈ અને મહિલાઓ દ્વારા સુહાગની સામગ્રી અર્પણ કરવામાં આવે છે.
- પૂજા દરમિયાન હરતાલિકા ત્રીજની વ્રત કથા સાંભળવામાં આવે છે અને રાત્રે જાગરણ કરવામાં આવે છે.
- મહિલાઓ આખો દિવસ નિર્જળા રહીને બીજા દિવસે પૂજા કર્યા બાદ વ્રતના પારણા કરે છે.
હરતાલિકા ત્રીજ વ્રત કથા
હરતાલિકા ત્રીજની કથા ભગવાન શિવે દેવી પાર્વતીને તેમના શૈલપુત્રી અવતારની યાદ અપાવતાં સંભળાવી હતી. તેમણે દેવી પાર્વતીને રાજા હિમાલયના ઘરે શૈલપુત્રી તરીકે થયેલા તેમના અવતારની વાત જણાવી હતી.
દેવી શૈલપુત્રીએ બાળપણથી જ ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે તપસ્યા શરૂ કરી હતી. તેમણે 12 વર્ષ સુધી ભગવાન શિવની આરાધના કરી અને ત્યારબાદ વધુ 64 વર્ષ સુધી કઠોર તપ અને સાધના કરી હતી.
રાજા હિમાલયે પોતાની પુત્રીના ભવિષ્યની ચિંતા થવા લાગી. એક દિવસ નારદ મુનિ શૈલપુત્રીને મળવા આવ્યા. તેમણે રાજા હિમાલયને કહ્યું કે તેઓ ભગવાન વિષ્ણુ તરફથી તેમની પુત્રી માટે લગ્નનો પ્રસ્તાવ લઈને આવ્યા છે. રાજા હિમાલયે નારદ મુનિને વચન આપ્યું કે તેઓ પોતાની પુત્રીના લગ્ન ભગવાન વિષ્ણુ સાથે કરશે. નારદ મુનિની વિનંતી પર ભગવાન વિષ્ણુએ પણ દેવી શૈલપુત્રી સાથે લગ્ન કરવાની સંમતિ આપી.
જ્યારે શૈલપુત્રીને તેમના પિતાએ ભગવાન વિષ્ણુ સાથે તેમના લગ્ન કરાવવાનું વચન આપ્યું હોવાની જાણ થઈ, ત્યારે તેઓ પોતાની સખી સાથે ઘર છોડીને ચાલ્યા ગયા. તેઓ એક ગાઢ જંગલમાં નદી કિનારે આવેલી ગુફામાં રહેવા લાગ્યા અને ભગવાન શિવને પ્રસન્ન કરવા માટે તપસ્યા કરવા લાગ્યા.
અંતે ભગવાન શિવ તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થયા અને તેમની સાથે લગ્ન કરવાનું વચન આપ્યું. બીજા દિવસે શૈલપુત્રી અને તેમની સખીએ ભગવાન શિવ માટે વ્રત રાખ્યું. આ દિવસ ભાદરવા મહિનાના શુક્લ પક્ષની તૃતીયા તિથિનો હતો.
રાજા હિમાલય પોતાની પુત્રી માટે ચિંતિત થઈ ગયા હતા, કારણ કે તેમને લાગ્યું કે કોઈ તેમની પુત્રીનું અપહરણ કરીને લઈ ગયું છે. તેઓ પોતાના સૈનિકો સાથે શૈલપુત્રીને શોધવા માટે નીકળી પડ્યા. અંતે તેમને ગાઢ જંગલમાં શૈલપુત્રી અને તેમની સખી મળી ગયાં. રાજાએ પુત્રીને ઘરે પરત ફરવા વિનંતી કરી. શૈલપુત્રીએ કહ્યું કે તેઓ ત્યારે જ ઘરે પરત ફરશે, જ્યારે તેમના પિતા ભગવાન શિવ સાથે તેમના લગ્ન કરાવવાનું વચન આપશે. રાજા હિમાલયે તેમની ઈચ્છા સ્વીકારી અને બાદમાં તેમના લગ્ન ભગવાન શિવ સાથે કરાવ્યા.
આ કથા સાથે જોડાયેલી માન્યતાના કારણે આ દિવસને 'હરતાલિકા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. દેવી પાર્વતીની સખી તેમને ગાઢ જંગલમાં લઈ ગઈ હતી, જેને રાજા હિમાલયે પોતાની પુત્રીના અપહરણ તરીકે માન્યું હતું. 'હરતાલિકા' શબ્દ 'હરત' અને 'આલિકા'ના સંયોજનથી બન્યો છે, જેમાં 'હરત'નો અર્થ 'અપહરણ' અને 'આલિકા'નો અર્થ 'સ્ત્રી મિત્ર' થાય છે.