Lord Ganesha Ekdant Story: ભગવાન ગણેશને વિઘ્નહર્તા અને બુદ્ધિના દેવતા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત ગણેશ પૂજાથી કરવાની પરંપરા છે. ગણેશજીના સ્વરૂપ સાથે જોડાયેલી ઘણી રસપ્રદ પૌરાણિક કથાઓ છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ગણેશજીની મૂર્તિમાં એક જ દાંત કેમ જોવા મળે છે? તેમના બીજા દાંતનું શું થયું? ધાર્મિક ગ્રંથો અને લોકપ્રચલિત માન્યતાઓમાં આ અંગે અલગ-અલગ કથાઓ મળે છે. આ જ કારણે ગણેશજીને ‘એકદંત’ નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ગણેશજીને ‘એકદંત’ કેમ કહેવાય છે?
પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર ભગવાન ગણેશને હાથીનું મસ્તક મળ્યું ત્યારે તેમના બંને દાંત હતા. સમય જતાં એક ઘટના એવી બની, જેના કારણે તેમનો એક દાંત તૂટી ગયો. ત્યારથી તેઓ ‘એકદંત’ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યા. આ તૂટેલા દાંત સાથે જોડાયેલી સૌથી જાણીતી કથા મહાભારતના લેખન સાથે સંબંધિત છે.
મહાભારત લખવા માટે ગણેશજીએ તોડી નાખ્યો પોતાનો દાંત
કહેવાય છે કે મહર્ષિ વેદવ્યાસ મહાભારતની રચના કરી રહ્યા હતા. આટલા વિશાળ ગ્રંથને લખવા માટે તેમને એવા લેખકની જરૂર હતી, જે સતત લખી શકે. તેમણે ભગવાન ગણેશને મહાભારત લખવાનું કાર્ય સ્વીકારવા વિનંતી કરી. ગણેશજીએ આ કાર્ય માટે સંમતિ આપી, પરંતુ એક શરત મૂકી. તેમણે કહ્યું કે વેદવ્યાસે મહાભારતનું વર્ણન સતત કરવાનું રહેશે. જો વર્ણન વચ્ચે અટકશે, તો તેઓ લેખન પણ રોકી દેશે. સામે વેદવ્યાસે પણ શરત રાખી કે ગણેશજી દરેક શ્લોકનો અર્થ સમજ્યા પછી જ તેને લખશે. આ રીતે મહાભારતનું લેખન શરૂ થયું. વેદવ્યાસ શ્લોકો બોલતા ગયા અને ગણેશજી તેને લખતા ગયા. પરંતુ એક સમયે ગણેશજીની કલમ તૂટી ગઈ. જો તેઓ નવી કલમ લેવા માટે ઊભા થાય તો લેખન અટકી જાય અને તેમની શરતનું પાલન ન થાય. ત્યારે ગણેશજીએ કોઈ વિલંબ કર્યા વગર પોતાનો એક દાંત તોડી નાખ્યો અને તેને જ કલમ બનાવીને મહાભારત લખવાનું ચાલુ રાખ્યું. આ રીતે તેમણે પોતાનું વચન પણ નિભાવ્યું અને મહાભારતનું લેખન પણ અટકવા દીધું નહીં. આ કથાને કારણે ગણેશજીનો તૂટેલો દાંત ત્યાગ, બુદ્ધિ અને કર્તવ્યનિષ્ઠાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
પરશુરામ સાથે જોડાયેલી બીજી કથા
ગણેશજીનો દાંત તૂટવા પાછળ બીજી એક પ્રચલિત કથા પણ છે, જે બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે એક વખત ભગવાન પરશુરામ ભગવાન શિવને મળવા કૈલાસ પહોંચ્યા હતા. તે સમયે ગણેશજી દ્વાર પર રક્ષક તરીકે ઊભા હતા. ગણેશજીએ પરશુરામને અંદર જતા રોક્યા. આ વાતને લઈને બંને વચ્ચે વિવાદ થયો અને વાત સંઘર્ષ સુધી પહોંચી. કહેવાય છે કે પરશુરામે ભગવાન શિવ પાસેથી મળેલું પોતાનું ફરસી અસ્ત્ર ગણેશજી તરફ ચલાવ્યું. ગણેશજી જાણતા હતા કે આ અસ્ત્ર તેમના પિતા ભગવાન શિવનું આપેલું છે. તેથી તેમણે તે અસ્ત્રનો સામનો પોતાના શરીરથી કરવાને બદલે તેના પ્રહારને પોતાના દાંત પર લીધો. ફરસીના પ્રહારથી તેમનો એક દાંત તૂટી ગયો. ત્યારથી તેઓ એકદંત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા એવી માન્યતા છે.
ગણેશજીનો તૂટેલો દાંત માત્ર તેમના સ્વરૂપની ઓળખ નથી, પરંતુ તેની સાથે ત્યાગ, બુદ્ધિ, ધૈર્ય અને કર્તવ્ય પ્રત્યેની નિષ્ઠાનો સંદેશ પણ જોડાયેલો છે. એક કથામાં તેઓ મહાભારતનું લેખન પૂર્ણ કરવા પોતાનો દાંત અર્પણ કરે છે, જ્યારે બીજી કથામાં પિતાના અસ્ત્રનું સન્માન કરતા દાંત પર પ્રહાર સહન કરે છે. આ જ કારણ છે કે ગણેશજીનું ‘એકદંત’ સ્વરૂપ આજે પણ વિશેષ અર્થ ધરાવે છે.
Disclaimer: આ લેખમાં આપેલી માહિતી પૌરાણિક માન્યતાઓ અને પ્રચલિત કથાઓ પર આધારિત છે.