Dev Diwali 2026 Date Gujarati Calendar: દિવાળીના પાવન પર્વના બરાબર 15 દિવસ બાદ હિન્દુ ધર્મમાં 'દેવ દિવાળી' (Dev Deepawali) નો પવિત્ર તહેવાર આસ્થા અને ઉલ્લાસ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસે સ્વર્ગમાંથી દેવી-દેવતાઓ પૃથ્વી પર પધારે છે અને દિવાળીની ઉજવણી કરે છે. વિશેષ કરીને વારાણસી (કાશી) ના ગંગા ઘાટ પર લાખો દીવડાઓ પ્રગટાવીને આ પર્વની ભવ્ય ઉજવણી થતી હોવાથી તેને 'કાશીની દિવાળી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 માં દેવ દિવાળી ક્યારે છે, પૂજા અને દીપદાનનું શુભ મુહૂર્ત કયું છે અને તેનું પૌરાણિક મહત્વ શું છે, તેની સંપૂર્ણ માહિતી આ લેખમાં જાણો.
દેવ દિવાળી 2026 તારીખ (Dev Diwali 2026 Date)
હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, દેવ દિવાળીનો તહેવાર દર વર્ષે કારતક મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે મનાવવામાં આવે છે. વર્ષ 2026 માં પૂર્ણિમા તિથિની શરૂઆત 23 નવેમ્બરના રોજ રાત્રે 11:42 વાગ્યે થશે અને તેનું સમાપન 24 નવેમ્બરના રોજ રાત્રે 08:23 વાગ્યે થશે. સૂર્યોદય સમયની ઉદયા તિથિ અને પ્રદોષ કાળના સમયને ધ્યાનમાં રાખતા, આ વર્ષે દેવ દિવાળી 24 નવેમ્બર 2026, મંગળવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
દેવ દિવાળી 2026 પૂજા અને દીપદાન માટેનું શુભ મુહૂર્ત
દેવ દિવાળી પર પ્રદોષ કાળ દરમિયાન પૂજા કરવી અને દીવા પ્રગટાવવા અત્યંત શુભ અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે. 24 નવેમ્બર 2026 ના રોજ પૂજા અને દીપદાન માટેનું સૌથી ઉત્તમ પ્રદોષ કાળ મુહૂર્ત સાંજે 05:08 વાગ્યાથી લઈને 07:47 વાગ્યા સુધી રહેશે. આથી ભક્તોને પૂજા માટે કુલ 02 કલાક 39 મિનિટનો પવિત્ર સમયગાળો મળશે.
દેવ દિવાળી ઉજવવા પાછળનું પૌરાણિક મહત્વ
દેવ દિવાળીનો ઉત્સવ મુખ્યત્વે ભગવાન શિવના વિજયના પ્રતીક રૂપે ઉજવાય છે. પૌરાણિક કથાઓ મુજબ, ત્રિપુરાસુર નામના રાક્ષસે ત્રણેય લોકમાં હાહાકાર મચાવી દીધો હતો. દેવતાઓ, ઋષિમુનિઓ અને મનુષ્યોને તેના ત્રાસમાંથી મુક્ત કરવા માટે ભગવાન શિવે કારતક પૂર્ણિમાના દિવસે આ અસુરનો વધ કર્યો હતો. આ મહાવિજયના આનંદમાં તમામ દેવી-દેવતાઓએ કાશીમાં પૃથ્વી પર ઉતરીને દીવા પ્રગટાવ્યા હતા. આ જ કારણસર દેવ દિવાળીને 'ત્રિપુરોત્સવ' અથવા 'ત્રિપુરારી પૂર્ણિમા' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
ઉપરાંત, આ પર્વ ભગવાન વિષ્ણુ સાથે પણ સંકળાયેલું છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે આ દિવસે શ્રી હરિ વિષ્ણુએ 'મત્સ્ય અવતાર' ધારણ કર્યો હતો. કેટલાક ભક્તો ભગવાન વિષ્ણુની ચાર મહિનાની શાશ્વત નિદ્રામાંથી જાગૃતિના પ્રતીક રૂપે આ દિવસે માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન નારાયણની વિશેષ પૂજા પણ કરે છે.
દેવ દિવાળીની પૂજા વિધિ: સ્નાન, દાન અને દીપદાનનું મહત્વ
- દેવ દિવાળીના પાવન અવસરે ગંગા સહિતની પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવું અને જરૂરિયાતમંદોને દાન આપવું અત્યંત પુણ્યદાયક માનવામાં આવે છે.
- પ્રદોષ કાળમાં 11 અથવા 21 દીવા પ્રગટાવવાની વિશેષ પરંપરા છે. તલના તેલ અથવા શુદ્ધ ઘીના દીવા પ્રગટાવવા શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
- દીવાઓને નદી કે જળાશયના કિનારે, ઘરના પૂજા સ્થળે, બાલ્કનીમાં અથવા મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર પ્રગટાવવા શુભ મનાય છે.
- ભગવાન શિવ, શ્રી હરિ વિષ્ણુ અને ગંગા માતાની પૂજામાં તુલસીના પાન, પુષ્પ, અક્ષત (ચોખા), ચંદન, ધૂપ અને નૈવેદ્યનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
- દીપ પ્રગટાવતી વખતે શ્રદ્ધાપૂર્વક 'ૐ નમઃ શિવાય' અથવા 'ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય' મંત્રનો જાપ કરવો ફળદાયી છે.
- એવી અતૂટ આસ્થા છે કે દેવ દિવાળીની રાત્રે કાશીમાં ગંગા કિનારે કે પોતાના ઘરમાં દીપદાન કરવાથી ભક્તોને શાશ્વત સુખ પ્રાપ્ત થાય છે અને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિનો કાયમી વાસ થાય છે.