રાજીવ સચાન. છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી મોદી સરકારના મંત્રીમંડળમાં ફેરબદલના અહેવાલો સામે આવ્યા છે, ત્યારબાદ મૌન છે. ક્યારે ફેરબદલ થશે, અથવા તે બિલકુલ થશે કે નહીં તે કહેવું મુશ્કેલ છે. ફક્ત સરકાર જ આ પ્રશ્નોના જવાબ આપી શકે છે અને તેણે આમ કરવાનું ટાળ્યું છે. હવે જ્યારે આ સરકાર તેના ત્રીજા કાર્યકાળના ત્રીજા વર્ષમાં પ્રવેશી છે, ત્યારે તેમણે માત્ર આગામી સામાન્ય ચૂંટણીઓ જ નહીં પરંતુ આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ વિશે પણ ચિંતિત રહેવું જોઈએ.
તે જ સમયે, તેમણે પોતાની શિથિલતા દૂર કરવી જોઈએ અને બાકી રહેલા કામોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, કારણ કે આગામી લોકસભા ચૂંટણી પહેલા ઓછામાં ઓછા એક ડઝન રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે અને આ ચૂંટણીઓના પરિણામો અમુક અંશે લોકસભા ચૂંટણીનો સૂર નક્કી કરશે. વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામો શું આવશે અને તે કેવું વાતાવરણ બનાવશે તે જાણી શકાયું નથી, પરંતુ એ સ્પષ્ટ છે કે છેલ્લા કેટલાક સમયથી, વિપક્ષ મોદી સરકાર પર હુમલો કરી રહ્યો છે અને આનાથી ક્યારેક શાસક પક્ષ બચાવની સ્થિતિમાં આવી ગયો છે.
સંસદના ચોમાસુ સત્રના પહેલા જ દિવસથી વિપક્ષનો આક્રમક વલણ જોવા મળ્યો હતો. શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગણી સાથે ચોમાસુ સત્ર શરૂ થયું તે જ દિવસે કોકરોચ જનતા પાર્ટી સંસદ તરફ કૂચ કરવાનું નક્કી કર્યું હતું. દિલ્હી પોલીસે પરવાનગી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, છતાં વિરોધીઓની ભીડ સંસદ તરફ કૂચ કરવા માટે મક્કમ રહી. આના પરિણામે હિંસા થઈ. વિરોધીઓ અને પોલીસ બંનેને માર મારવામાં આવ્યો, પરંતુ એવું કહેવામાં આવ્યું કે પોલીસે શાંતિપૂર્ણ ભીડ સામે બિનજરૂરી બળનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ વાર્તા ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા તરફ પણ દોરી ગઈ. આ રાજીનામાથી વિપક્ષમાં જોશ જાગ્યો અને ત્યારથી તેમનો ઉત્સાહ મજબૂત રહ્યો છે.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી મોદી સરકાર વિપક્ષના મત ચોરીના આરોપોનો સામનો કરી રહી છે. મતદાર યાદી શુદ્ધિકરણ (SIR)ને મત ચોરી સાબિત કરવા માટે વિપક્ષ ગમે તે દાવો કરે, સામાન્ય રીતે જનતામાં એવો કોઈ અર્થ નથી કે ચૂંટણી પંચ તેને હરાવવા માટે વિપક્ષના મત જાણી જોઈને કાપી રહ્યું છે. દરેક વ્યક્તિ SIR પર સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયની રાહ જોઈ રહ્યું છે, પરંતુ વિપક્ષ અને ખાસ કરીને કોંગ્રેસ, તેના નિર્ણયને સ્વીકારે તેવી શક્યતા ઓછી છે. કોઈ પણ સંજોગોમાં, મોદી મંત્રીમંડળના સંભવિત ફેરબદલ અને વિસ્તરણની પણ રાહ જોવાઈ રહી છે. મંત્રીમંડળના જરૂરી ફેરબદલ અને વિસ્તરણમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે, જેમ નવા ભાજપના પ્રમુખની પસંદગીમાં થયો હતો. જ્યારે મોદી સરકારના સમર્થકો દરેક નિર્ણયને માસ્ટરસ્ટ્રોક કહી શકે છે, આ વાસ્તવિકતા નથી.
કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળમાં ફેરબદલ અને વિસ્તરણ ફક્ત એટલા માટે જરૂરી નથી કારણ કે સરકારે તેના વર્તમાન કાર્યકાળ દરમિયાન તેમાં કોઈ ફેરફાર કર્યા નથી. તે એટલા માટે પણ જરૂરી છે કારણ કે ઘણા મંત્રીઓએ રાજીનામું આપ્યું છે અથવા તેમને રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડવામાં આવી છે. કેટલાક મંત્રીઓ પાસે શિક્ષણ જેવા મહત્વપૂર્ણ મંત્રાલયો સહિત અન્ય મંત્રાલયોનો વધારાનો હવાલો છે. કેટલાક મંત્રાલયોનું કામકાજ પણ સુસ્તીથી પીડાઈ રહ્યું છે. ખરું કે, કેટલાક મંત્રાલયો ખૂબ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ વધારાના ચાર્જની મદદથી શિક્ષણ જેવા મંત્રાલયને ચલાવવું એ યોગ્ય નથી.
શિક્ષણ મંત્રાલય પાસે વ્યાપક જવાબદારીઓ છે. આમાંની એક છે કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાં વાઇસ ચાન્સેલર અને ફેકલ્ટી માટે ખાલી જગ્યાઓ સમયસર ભરવાની. કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓમાં ખાલી જગ્યાઓ ભરવાની પ્રક્રિયા કેમ અટકી રહી છે તે સમજવું મુશ્કેલ છે. વિડંબના એ છે કે ઘણી સંસ્થાઓ અને સંસ્થાઓ છે જ્યાં મહત્વપૂર્ણ ખાલી જગ્યાઓ ભરવામાં વિલંબનો પ્રશ્ન સતત ઉભો થાય છે. કડક અને મોટા નિર્ણયો લેતી સરકાર મહત્વપૂર્ણ ખાલી જગ્યાઓ ભરવામાં પણ કેમ મોડું કરે છે?
12 વર્ષ પછી પણ ઘણા પ્રોજેક્ટ્સ જે અત્યાર સુધીમાં પૂર્ણ થવા જોઈતા હતા તે અધૂરા રહે છે તે અન્યાયી છે. ઉદાહરણ તરીકે, પોલીસ અને વહીવટી સુધારા તરફ કોઈ નક્કર પગલાં લેવામાં આવ્યા નથી. વહીવટી સુધારાના આ અભાવનું એક મોટું પરિણામ એ છે કે મોદી સરકારના ભ્રષ્ટાચારને કાબૂમાં લેવાના દાવાઓ સાકાર થવામાં નિષ્ફળ ગયા છે. અમલદારશાહીમાં ભ્રષ્ટાચાર એક સમસ્યા બની રહી છે અને સામાન્ય લોકો તેનાથી પીડાઈ રહ્યા છે. કેન્દ્રીય અમલદારશાહીના ઉચ્ચ સ્તરે ભ્રષ્ટાચાર પર નિયંત્રણનો અર્થ એ નથી કે અમલદારશાહીના મધ્યમ અને નીચલા સ્તરે પણ ભ્રષ્ટાચાર નિયંત્રિત થઈ ગયો છે.
પોલીસ અને વહીવટી તંત્રમાં જ સુધારાઓની રાહ જોવામાં આવી રહી નથી. ન્યાયિક સુધારાઓની પણ આતુરતાથી રાહ જોવામાં આવી રહી છે, કારણ કે તે પણ અટકી ગયા છે. નિઃશંકપણે આનું એક કારણ ન્યાયતંત્રનું વલણ છે, પરંતુ સરકારે ન્યાયતંત્રમાં સુધારા માટે નવી પહેલ કરવી જોઈએ. એ સાચું છે કે મોદી સરકારે 12 વર્ષમાં ઘણી મહત્વપૂર્ણ બાબતો સિદ્ધ કરી છે અને ભાજપના બે મુખ્ય એજન્ડા - રામ મંદિરનું નિર્માણ અને કલમ 370 નાબૂદ કરવાના - પૂર્ણ થયા છે. પરંતુ ત્રીજો મુખ્ય એજન્ડા, સમાન નાગરિક સંહિતા, રાજ્યવાર કેમ ઘડવામાં આવી રહી છે? મોદી સરકારની નવી ઉર્જા, નવા ઉત્સાહ અને નવા વર્ણનની જરૂરિયાત ફક્ત રાહ જોવાની યાદી પર કામ પૂર્ણ કરીને જ પૂરી થઈ શકે છે.
(લેખક દૈનિક જાગરણમાં એસોસિએટ એડિટર છે)