ત્રિલોચન શાસ્ત્રી. દેશનું ઉપલું ગૃહ રાજ્યસભા હોય કે પછી રાજ્યોનું ઉપલું ગૃહ હોય સામાન્ય રીતે ફક્ત એવા લોકો જ ઉપલા ગૃહમાં પ્રવેશ કરી શકે છે જેમની પાસે સંપૂર્ણ રાજકીય ગણિત હોય છે. પરિણામે, બંધારણનો હેતુ કે કોઈ ચોક્કસ વિષયનું ઊંડું જ્ઞાન ધરાવતા અનુભવી વ્યક્તિઓ ઉપલા ગૃહમાં આવે અને કાયદા ઘડવાની પ્રક્રિયામાં યોગદાન આપે તે પૂર્ણ થતો નથી. આનું મુખ્ય કારણ રાજકીય પક્ષો છે. રાજકીય પક્ષો પોતે લોકશાહી નથી.
આવી સ્થિતિમાં, ટિકિટ આપવાની પ્રક્રિયા પણ અલોકતાંત્રિક છે. દરેક રાજકીય પક્ષમાં થોડા વ્યક્તિઓ કોને ટિકિટ મળશે તે નક્કી કરવા માટે મિલીભગત કરે છે. મોટી સંખ્યામાં સાંસદો અને ધારાસભ્યો ગંભીર ગુનાહિત આરોપોનો સામનો કરે છે, છતાં રાજકીય પક્ષો તેમને ખચકાટ વિના ટિકિટ આપે છે. જ્યાં સુધી વર્તમાન ટિકિટ આપવાની પ્રક્રિયા ચાલુ રહેશે, ત્યાં સુધી લોકશાહી કે જનતા માટે કોઈ ચિંતા ન હોય તેવા જનપ્રતિનિધિઓ ગૃહમાં પ્રવેશતા રહેશે.
તેઓ પાંચ વર્ષ સુધી તેમની આર્થિક પ્રગતિ અને રાજકીય કારકિર્દી માટે કામ કરે છે અને આગલી વખતે પણ તેમને ટિકિટ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
જનતા પાસે વધારે વિકલ્પ નથી કારણ કે ટિકિટિંગ પ્રક્રિયા મોટાભાગે બધા રાજકીય પક્ષોમાં સમાન હોય છે. જનતા લાચાર છે, તેમના મતવિસ્તારમાં કોણ ચૂંટણી લડશે તે નક્કી કરવામાં તેમની પાસે કોઈ હાથ નથી. તેનાથી વિપરીત, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને યુરોપિયન દેશોમાં, ઉમેદવારોની પસંદગીમાં જનતાની ભૂમિકા હોય છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં, રાજકીય પક્ષો કે ટોચના નેતાઓ નક્કી કરતા નથી કે કોણ પદ માટે ચૂંટણી લડશે; જનતા પ્રાથમિક ચૂંટણીઓ દ્વારા નિર્ણય લે છે. તેવી જ રીતે, બ્રિટન, જર્મની અને ફ્રાન્સમાં, પક્ષના સભ્યો અને કાર્યકરો ઉમેદવાર પસંદગીમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ભારતમાં આ સિસ્ટમ અપનાવવી જોઈએ.
આનાથી પાયાના સ્તરે લોકશાહી મજબૂત થશે અને ચૂંટણીઓમાં પૈસાની શક્તિનો પ્રભાવ ઓછો થશે. દેશમાં રાજકારણ વધુ સમાવિષ્ટ બનશે, અને વધુ લાયક અને સ્વચ્છ વ્યક્તિઓ સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં પ્રવેશ કરશે.
(ત્રિલોચન શાસ્ત્રી, સ્થાપક, એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ)