Aadhaar Paperless Verification: હવે હોટેલમાં ચેક-ઈન કરવું હોય, હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું હોય કે પછી કોઈ ગિગ વર્કર (જેમ કે ડિલિવરી બોય કે કેબ ડ્રાઈવર)ની ઓળખ ચકાસવી હોય—આ બધી પ્રક્રિયાઓ માટે આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી (ઝેરોક્ષ) જમા કરાવવાની ઝંઝટમાંથી ટૂંક સમયમાં મુક્તિ મળવા જઈ રહી છે. Unique Identification Authority of India (UIDAI) એ પોતાની ડિજિટલ વેરિફિકેશન સિસ્ટમને વધુ સુરક્ષિત અને મજબૂત બનાવતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે.
300 સંસ્થાઓનો ઓફલાઈન વેરિફિકેશન સિસ્ટમમાં સમાવેશ
UIDAI એ પોતાના ઓફલાઈન વેરિફિકેશન નેટવર્કનો વિસ્તાર કરતા જાન્યુઆરી મહિનાથી 300થી વધુ નવી સંસ્થાઓને પોતાના ઓફલાઈન વેરિફિકેશન સિસ્ટમ (OVSEs - Offline Verification Seeking Entities)માં સામેલ કરી લીધી છે.
આ પહેલથી દૈનિક ધોરણે પૂરી પાડવામાં આવતી વિવિધ સેવાઓમાં નાગરિકોની સંમતિ આધારિત (Consent-based) ડિજિટલ ઓળખ ચકાસણીનો વ્યાપ ઘણો વધી ગયો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ગયા વર્ષના એપ્રિલ મહિનામાં UIDAI એ આ સિસ્ટમ હેઠળ પ્રથમ 100 સંસ્થાઓને જોડી હતી, અને હવે આ સંખ્યામાં મોટો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
કયા ક્ષેત્રોને આવરી લેવામાં આવ્યા?
આ 300 નોંધાયેલ સંસ્થાઓમાં સમાજ અને બિઝનેસ સાથે જોડાયેલા વિવિધ મહત્વના ક્ષેત્રોનો સમાવેશ થાય છે:
હોસ્પિટાલિટી: હોટેલ્સ, રિસોર્ટ્સ અને લોજ.
હેલ્થકેર: સરકારી અને પ્રાઈવેટ હોસ્પિટલો તથા ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર્સ.
શિક્ષણ અને ઈવેન્ટ્સ: શાળાઓ, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને મોટા ઈવેન્ટ ઓર્ગેનાઈઝર્સ.
ગિગ ઈકોનોમી અને ગ્રાહક સેવાઓ: ફ્રીલાન્સર્સ, ડિલિવરી એજન્ટ્સ અને કન્સ્યુમર સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ.
પ્રાઈવસી વધશે
આ સમગ્ર પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કાગળના દસ્તાવેજો એકઠા કરવાની જૂની પદ્ધતિને બંધ કરી તેના સ્થાને સંપૂર્ણ ડિજિટલ ચકાસણી અપનાવવાનો છે. આ પદ્ધતિથી બે મુખ્ય ફાયદા થશે-
કાગળિયાના કામમાં ઘટાડો: પેપર્સ સાચવવાની અને પ્રિન્ટ/ઝેરોક્ષ કરાવવાની ઝંઝટ પૂરી થશે.
ડેટા લીક અને દુરુપયોગ અટકશે: આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી ગમે ત્યાં પડી રહેવાથી કે ચોરી થવાથી જે પ્રાઈવસી અને ડેટા લીકનો ભય રહેતો હતો, તે હવે નહીં રહે.
કેવી રીતે કામ કરશે આ નવી ડિજિટલ પદ્ધતિ?
આ નવી વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા ખૂબ જ સરળ અને સુરક્ષિત છે.
નાગરિકની સંમતિ: કોઈપણ સેવા મેળવતી વખતે વપરાશકર્તા પોતાની સંમતિ આપીને Aadhaar App દ્વારા પોતાની ઓળખ શેર કરી શકશે.
માહિતી પર નિયંત્રણ: યુઝર પોતે પસંદ કરી શકશે કે તેમને તેમની પૂરી વિગત આપવી છે કે માત્ર અમુક જ જરૂરી વિગતો (જેમ કે માત્ર નામ અને જન્મતારીખ).
12 અંકનો આધાર નંબર છુપાયેલો રહેશે: આ પ્રક્રિયા દરમિયાન યુઝરનો મૂળ 12 અંકનો આધાર નંબર ચકાસણી કરનાર સંસ્થા સાથે શેર કરવામાં આવતો નથી, જેથી સુરક્ષા જળવાઈ રહે છે.
સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝથી અલગ: વેરિફિકેશન કરનાર સંસ્થાને UIDAIના મુખ્ય સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝ સાથે જોડાવવાની કે તેની એક્સેસ મેળવવાની પણ જરૂર પડતી નથી.
Aadhaar Appની લોકપ્રિયતામાં જંગી ઉછાળો
- આ ડિજિટલ બદલાવ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે આધાર એપ લોકોમાં ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહી છે.
- આ એપના અત્યાર સુધીમાં લગભગ 7.5 કરોડથી વધુ ડાઉનલોડ થઈ ચૂક્યા છે.
- 86 લાખથી વધુ લોકોએ આધાર સેન્ટર પર ગયા વગર જ ઘરે બેઠા આ એપની મદદથી પોતાનો રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર અપડેટ કર્યો છે.
- આ સિવાય, લોકોએ 22.16 લાખ વાર સરનામું (Address) અને 40.25 લાખ વાર પોતાનું ઈમેઈલ આઈડી આ એપ દ્વારા અપડેટ કર્યું છે.
બાયોમેટ્રિક ફિચર્સ અને ડેટા પ્રોટેક્શન
સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ પણ લોકો આ એપના ફિચર્સનો મોટા પાયે ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
એપમાં 4.6 કરોડથી વધુ વખત બાયોમેટ્રિક લોક અને અનલોક ટ્રાન્ઝેક્શન નોંધાયા છે, જેનાથી યુઝર્સ પોતાના ફિંગરપ્રિન્ટ અને આઈરિસ આધારિત ઓથેન્ટિકેશનને પોતાની મરજી મુજબ કંટ્રોલ કરી શકે છે.
આ સિવાય 3.61 લાખ વાર ડિજિટલ લોક અને અનલોક ટ્રાન્ઝેક્શન પણ થયા છે.
UIDAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નવો વિસ્તાર ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) એક્ટના નિયમોને અનુરૂપ છે, જે નાગરિકોની સંમતિ મેળવવા અને બિનજરૂરી ડેટા સંગ્રહ રોકવા પર ભાર મૂકે છે. આ પગલાથી ભવિષ્યમાં સ્માર્ટફોન દ્વારા સરકારી અને ખાનગી સેવાઓ મેળવવી વધુ સુરક્ષિત અને સરળ બનશે.