Supreme Court Verdict: નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાની રક્ષા માટે સુપ્રીમ કોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈપણ આરોપીને જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવા માટેનો 24 કલાકનો સમયગાળો તેની ઔપચારિક ધરપકડ દર્શાવવામાં આવે ત્યારથી નહીં, પરંતુ તંત્રે તેને કસ્ટડીમાં અથવા પોલીસ અંકુશ હેઠળ લીધો હોય તે ક્ષણથી જ શરૂ થઈ જાય છે.
ધરપકડ અને કસ્ટડી વ્યવહારિક રીતે સમાન: સર્વોચ્ચ અદાલત
24 કલાકની સમયમર્યાદા અંગેનો આ સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપતા સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે બંધારણીય સુરક્ષાના સંદર્ભમાં ધરપકડ અને કસ્ટડી બંને વ્યવહારિક રીતે સમાન છે. કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે કસ્ટડી અને ધરપકડ વચ્ચે તફાવત કરવાનો કોઈપણ પ્રયાસ બંધારણીય દૃષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે અસ્વીકાર્ય છે, કારણ કે આ બંને પરિસ્થિતિઓમાં વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા મર્યાદિત અથવા છીનવાઈ જાય છે.
જ્યારે પણ પોલીસ કે તપાસ એજન્સી દ્વારા કોઈ વ્યક્તિને પોતાના નિયંત્રણમાં લેવામાં આવે છે, ત્યારે તે જ ક્ષણથી 24 કલાકની ગણતરી શરૂ થશે અને નિર્ધારિત સમયમાં તેને ન્યાયાધીશ સમક્ષ રજૂ કરવો કાનૂની રીતે ફરજિયાત રહેશે.
વિશેષ કાયદાઓ કરતાં મૂળભૂત અધિકારોને મળશે પ્રાધાન્ય
અન્ય એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ અવલોકનમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે, કેસના ટ્રાયલમાં વિલંબ અને જામીન આપવાને લગતા મામલાઓમાં, કોઈપણ વિશેષ કાયદાની જોગવાઈઓ કરતાં આરોપીના મૂળભૂત અધિકારોને વધુ પ્રાધાન્ય મળવું જોઈએ.
'અનલોફુલ એક્ટિવિટીઝ પ્રિવેન્શન એક્ટ' (UAPA), 'નાર્કોટિક ડ્રગ્સ એન્ડ સાયકોટ્રોપિક સબસ્ટન્સીસ' (NDPS) એક્ટ અને 'પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ' (PMLA) જેવા કડક કાયદાઓ હેઠળ જામીન અંગેના વિરોધાભાસી ન્યાયિક ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ કરતા, કોર્ટે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે બંધારણ હેઠળ નાગરિકોને મળેલા મૂળભૂત અધિકારો હંમેશા ઉપરી રહેશે.
કાયદાનું અર્થઘટન બંધારણીય સિદ્ધાંતો મુજબ થવું જોઈએ
કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય બંધારણના અર્થઘટન માટે દેશના વિશેષ કાયદાઓનો આધાર લઈ શકાય નહીં. તેના બદલે, આવા તમામ કાયદાઓનું અર્થઘટન એવી જ રીતે થવું જોઈએ જે બંધારણીય મૂલ્યો અને નાગરિક અધિકારો સાથે સુસંગત હોય. પોલીસ કે તપાસ એજન્સીઓ ઔપચારિક ધરપકડનો સમય પાછળથી દર્શાવીને ગેરકાયદેસર અટકાયત કરી શકશે નહીં.