Cabinet Approves VGF Scheme: કેન્દ્ર સરકારના કેબિનેટે દેશમાં રિન્યુએબલ (અક્ષય) ઊર્જા ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત અને વેગ આપવા માટે એક અત્યંત મોટો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ગ્રીડ-સ્કેલ એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) અને પંપ્ડ હાઇડ્રો સ્ટોરેજ પ્રોજેક્ટ્સ (PSP) માટે ₹14,500 કરોડની વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF) યોજનાને મંજૂરી આપી દીધી છે.
આ યોજના પાછળ સરકારનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
ભારત સરકાર હવે સોલાર અને વિન્ડ (પવન) ઉર્જા દ્વારા પેદા થતી વીજળીને માત્ર દિવસ પૂરતી મર્યાદિત રાખવા માંગતી નથી, પરંતુ તેનો સંગ્રહ (Storage) કરીને રાત્રે કે જરૂરિયાતના સમયે તેનો ઉપયોગ થઈ શકે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવા માગે છે.
24 કલાક વીજળી પુરવઠો: રિન્યુએબલ એનર્જી અનિશ્ચિત હોય છે (સૂર્ય ન હોય કે પવન ન ફૂંકાય ત્યારે વીજળી નથી મળતી). આ સ્ટોરેજ સિસ્ટમ દ્વારા ગ્રાહકોને અવિરત અને સસ્તી વીજળી મળી રહેશે.
ગ્રીડની સ્થિરતા: વધતી જતી વીજળીની માંગ વચ્ચે પાવર ગ્રીડ પરનું ભારણ ઘટાડવા અને ગ્રીડ ફેઈલ થવાના જોખમને ટાળવા માટે આ બેટરી અને હાઇડ્રો સ્ટોરેજ અત્યંત જરૂરી છે.
કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો: ભારત સરકારનું જે 'નેટ ઝીરો' (Net Zero) લક્ષ્યાંક છે, તેને પ્રાપ્ત કરવામાં આ સ્કીમ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
આ યોજના કેવી રીતે કામ કરશે? (VGF એટલે શું?)
વાયબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF): જ્યારે કોઈ મોટો પ્રોજેક્ટ આર્થિક રીતે શરૂઆતમાં ખર્ચાળ હોય અને કંપનીઓને નફો ન દેખાતો હોય, ત્યારે સરકાર પ્રોજેક્ટના કુલ ખર્ચનો અમુક હિસ્સો (સહાય તરીકે) ગ્રાન્ટ સ્વરૂપે આપે છે, જેથી પ્રાઈવેટ કંપનીઓ પણ તેમાં રોકાણ કરવા માટે આકર્ષાય.
આ યોજના હેઠળ બે મુખ્ય ટેક્નોલોજી પર ભાર મૂકવામાં આવશે
બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS): મોટી બેટરીઓ દ્વારા વીજળીનો સંગ્રહ કરવો.
પંપ્ડ હાઇડ્રો પાવર (Pumped Hydro Storage): પાણીને ઉપરના જળાશયમાં ચઢાવીને (જ્યારે વીજળી વધારાની હોય) અને જરૂર પડે ત્યારે નીચે ટર્બાઇન પર છોડીને વીજળી પેદા કરવી.
આર્થિક અને સામાજિક ફાયદાઓ
રોકાણ અને રોજગારી: આ પ્રોજેક્ટ્સથી દેશમાં હજારો કરોડ રૂપિયાનું નવું પ્રાઈવેટ રોકાણ આવશે અને ગ્રીન એનર્જી સેક્ટરમાં રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે.
વીજળીના ભાવ નિયંત્રણમાં: પાવર સ્ટોરેજ થવાથી પીક અવર્સ (જ્યારે વીજળીની માંગ સૌથી વધુ હોય) દરમિયાન વધારાના ઊંચા ભાવ ચૂકવવાની સમસ્યામાંથી છુટકારો મળશે, જેથી લાંબે ગાળે ગ્રાહકોને ફાયદો થશે.
આત્મનિર્ભર ભારત: દેશ વિદેશી અશ્મિભૂત ઇંધણ (Fossil Fuels) પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને ઊર્જા ક્ષેત્રે સંપૂર્ણ આત્મનિર્ભર બનશે.