બિહારના આરામાં કચરામાંથી સોનું શોધવાનો અનોખો વ્યવસાય: ગટરના કાંપ અને ધૂળમાંથી કિંમતી ધાતુ મેળવવા રાજસ્થાન-એમપીથી આવે છે લોકો

Arrah Gudri Bazar Gold Extraction: બિહારના ભોજપુર જિલ્લામાં આવેલા આરા શહેરનું ગુદરી બજાર અને જગજીવન માર્કેટ સોના-ચાંદીના વેપાર માટે પ્રખ્યાત છે. પરંતુ આ બજારમાં એક અત્યંત રસપ્રદ અને અનોખો વ્યવસાય પણ ફૂલ્યો-ફાલ્યો છે. 'કચરા અને ગટરના કાંપમાંથી સોનાના કણો તારવવાનો વ્યવસાય'. અહીં ઝવેરાતની દુકાનોમાંથી નીકળતી ધૂળ, ગટરોમાં જમા થયેલી માટી અને ઘરોમાં એકત્રિત થતા કચરામાંથી સોનાના ઝીણા કણો શોધીને આજીવિકા મેળવવામાં આવે છે.

ગટરના કાંપમાંથી સોનાના કણોની મહેનતભરી શોધ

ગુદરી બજારમાં આવેલા સોના-ચાંદીના ઘાટ અને શો-રૂમમાં જ્યારે ઘરેણાં બનાવવાનું, કાપવાનું કે પોલિશિંગનું કામ થાય છે, ત્યારે સોનાના અતિ સૂક્ષ્મ રજકણો પાણી અને ધૂળ સાથે વહીને બહાર ગટરોમાં પહોંચી જાય છે. આ કારણે જ ગટરો સાફ કરતા લોકો કે ખાસ કારીગરો ગટરમાં જમા થયેલો કાંપ અને કચરો એકઠો કરે છે. અનુભવી આંખો અને ઝીણવટપૂર્વક ચાળવાની આવડત દ્વારા આ કચરામાંથી સોનાના કણો અલગ તારવવામાં આવે છે. ગટરમાંથી કેટલું સોનું મળશે તેનો આધાર નજીકની દુકાનોના કામકાજ પર રહે છે.

રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશથી આવે છે કારીગરો

આ અનોખી પ્રક્રિયાનું આર્થિક મૂલ્ય માત્ર બિહાર પૂરતું સીમિત નથી. સ્થાનિક વેપારીઓના જણાવ્યા મુજબ, રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાંથી પણ લોકો ખાસ આરા શહેરના ગુદરી બજારમાં આવે છે. આ લોકો ઘરેણાં બનાવતી વખતે નીકળતી ધૂળ અને ગટરના કાંપનું આર્થિક મહત્વ સારી રીતે જાણે છે. જોકે, આ બહારથી આવતા લોકોની સંખ્યા કે તેમની ચોક્કસ કમાણી અંગે કોઈ અધિકૃત આંકડા ઉપલબ્ધ નથી.

દુકાનોથી લઈને ઘરો સુધી વિસ્તરેલો વેપાર

ઘરેણાંના કારીગરો માટે સોનાના અતિ સૂક્ષ્મ કણો પણ અત્યંત મૂલ્યવાન હોય છે, તેથી તેઓ કાપણી અને ઘસાઈ દરમિયાન નીકળતી ધૂળને સામાન્ય કચરો ગણીને ફેંકી દેવાને બદલે તેને અલગ રાખે છે. આશ્ચર્યજનક વાત એ છે કે આ પ્રવૃત્તિ માત્ર દુકાનો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ ઘરો સુધી વિસ્તરેલી છે. ઘરોમાં પણ મહિલાઓ અને પરિવારજનો આખા વર્ષ દરમિયાન સોનાના રજકણો અને વપરાયેલી ધૂળ એકઠી કરે છે, જેને ખાસ કરીને દિવાળી જેવા તહેવારો પહેલાં ખરીદદારોને વેચવામાં આવે છે.

અનિશ્ચિતતા અને સંભાવનાઓથી ભરેલો ધંધો

જોકે આ વ્યવસાય સાહસ અને સંભાવનાઓ પર ટકેલો છે. કચરા કે ગટરના કાંપમાં સોનું હોવાની પૂરી શક્યતા રહેલી છે, પરંતુ તેમાંથી ચોક્કસ કેટલું સોનું મળશે કે કેટલી કમાણી થશે તેની કોઈ ગેરંટી હોતી નથી. આમ છતાં, કચરામાં છુપાયેલું આ મૂલ્ય આરાના ગુદરી બજારમાં એક આગવી આજીવિકાનું સાધન બની ગયું છે.