Cyclone Arnab Meaning: બંગાળની ખાડીમાં સર્જાયેલું ચક્રવાતી તોફાન અર્નબ (Cyclone Arnab) ઝડપથી ભારતના પૂર્વ કિનારા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ ચક્રવાત 28 ઓક્ટોબરની સવારે આંધ્રપ્રદેશના યનમ નજીક ત્રાટકે તેવી પ્રબળ શક્યતા સેવાઈ રહી છે. આ વાવાઝોડાને પગલે દેશના અનેક રાજ્યોમાં ભારે પવન, મુશળધાર વરસાદ અને પૂરની સ્થિતિ નિર્માણ પામવાનો ભય વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
હવામાન વિભાગ અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા આગોતરા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ આ બધા વચ્ચે સામાન્ય જનતામાં એ સવાલ ઊભો થયો છે કે આ વાવાઝોડાને અર્નબ નામ શા માટે આપવામાં આવ્યું અને હવામાન ક્ષેત્રે આવા ચક્રવાતોના નામ કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો
આંધ્રપ્રદેશના તટ તરફ વધતું ખતરનાક ચક્રવાત
ચક્રવાત 'અર્નબ' મંગળવારની સવારે બંગાળની ખાડીના પશ્ચિમ-મધ્ય ભાગમાં કેન્દ્રિત થયું હતું. તટ તરફ ફંટાયા પહેલા તે પશ્ચિમ-ઉત્તર-પશ્ચિમ દિશા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD)ના અંદાજ મુજબ, જ્યારે આ વાવાઝોડું આંધ્રપ્રદેશના બાપટલા અને વિશાખાપટ્ટનમ વચ્ચે આવેલા યનમ પાસે તટને પાર કરશે, ત્યારે પવનની ઝડપ 140 કિમી પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચી શકે છે.
આ વાવાઝોડાની વ્યાપક અસર આંધ્રપ્રદેશ ઉપરાંત ઓડિશા, ઝારખંડ, પશ્ચિમ બંગાળ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં જોવા મળી શકે છે. સુરક્ષાના ભાગરૂપે આ વિસ્તારોમાં હવામાન સંબંધિત એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. વાવાઝોડાના પરિણામે ઘણી ટ્રેનો રદ કરી દેવામાં આવી છે, જ્યારે હવાઈ મુસાફરી પર પણ તેની માળખાકીય અસર પડવાની સંભાવના છે.
તોફાનનું નામ 'અર્નબ' કેમ રાખવામાં આવ્યું?
ચક્રવાતી તોફાનનું નામ 'અર્નબ' બાંગ્લાદેશ દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે. ઉત્તરી હિંદ મહાસાગરમાં આવતા ઉષ્ણકટિબંધિય ચક્રવાતો (tropical cyclones)ની પૂર્વ-નિર્ધારિત યાદીમાં આ નામ સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ નામ વિશેની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબ છે-
- ઉચ્ચારણ: બંગાળી ભાષાની શૈલી મુજબ તેનો સાચો ઉચ્ચાર 'ઓરનાબ' (Ornab) થાય છે.
- અર્થ: બંગાળી ભાષામાં 'અર્નબ' નો શાબ્દિક અર્થ "સમુદ્ર" અથવા "મહાસાગર" થાય છે.
ચક્રવાતોના નામ નક્કી કરવાની વૈશ્વિક પ્રણાલી
બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રમાં આવતા વાવાઝોડાના નામ નક્કી કરવાની એક વિશેષ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા છે. આ નામ 'વિશ્વ હવામાન સંસ્થા' (WMO) અને 'એશિયા અને પ્રશાંત માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આર્થિક અને સામાજિક આયોગ' (ESCAP)ના ટ્રોપિકલ સાયક્લોન પેનલ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
વાવાઝોડાના નામકરણની આ પ્રણાલી વર્ષ 2004થી શરૂ થઈ હતી. સમય જતાં નવા દેશો આ પેનલમાં જોડાતા ગયા અને નામોની યાદી વિસ્તરતી ગઈ. એપ્રિલ 2020માં એક નવી અને સુધારાત્મક યાદી અપનાવવામાં આવી હતી, જેમાં કુલ 13 દેશો સામેલ છે.
- બાંગ્લાદેશ
- ભારત
- ઈરાન
- માલદીવ
- મ્યાનમાર
- ઓમાન
- પાકિસ્તાન
- કતાર
- સાઉદી અરેબિયા
- શ્રીલંકા
- થાઈલેન્ડ
- સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)
- યમન
આ 13 દેશોએ મળીને કુલ 52 નામોની એક યાદી તૈયાર કરી છે. આ યાદી મુજબ દરેક દેશ દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા નામોનો ક્રમવાર ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ પ્રણાલીનો મુખ્ય નિયમ એ છે કે દરેક નામનો ઉપયોગ માત્ર એક જ વાર થાય છે અને ભવિષ્યમાં તેને ફરીથી દોહરાવવામાં આવતું નથી.
IMDની ભૂમિકા અને નામકરણનું મહત્વ
નવી દિલ્હી સ્થિત 'પ્રાદેશિક વિશિષ્ટ હવામાન કેન્દ્ર' (RSMC), જેનું સંચાલન ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) કરે છે, તે બંગાળની ખાડી અને અરબી સમુદ્રમાં ચોક્કસ તીવ્રતા ધારણ કરતા ચક્રવાતોનું નામકરણ કરવા માટે અધિકૃત છે.
તોફાનોને ચોક્કસ નામ આપવા પાછળનું મુખ્ય કારણ એ છે કે તેનાથી હવામાન વિજ્ઞાન એજન્સીઓ, સરકારો, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન ટીમો અને સામાન્ય જનતાને અલગ-અલગ વાવાઝોડાની ઓળખ કરવામાં સરળતા રહે છે. ઉપરાંત, તોફાન અંગેની ચેતવણીઓ અને સુરક્ષા સુચનાઓ સરળતાથી અને સ્પષ્ટતા સાથે લોકો સુધી પહોંચાડી શકાય છે.
સરકારી તૈયારીઓ અને રાહત-બચાવ કામગીરી
ચક્રવાત 'અર્નબ'ની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને તંત્ર દ્વારા વ્યાપક સ્તરે સુરક્ષા અને રાહત તૈયારીઓ હાથ ધરવામાં આવી છે. આંધ્રપ્રદેશ રાજ્ય આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ (APSDMA)એ શ્રીકાકુલમ સહિત ઉત્તર તટીય જિલ્લાઓમાં ભારે વરસાદની ચેતવણી આપી છે, જ્યારે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં અત્યારથી જ તેજ પવન અનુભવાઈ રહ્યો છે.
તંત્ર દ્વારા તડામાર તૈયારીઓ
અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો: potencially અસર થઈ શકે તેવા 16 જિલ્લાઓની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાં 2,460 મહેસૂલી ગામો અને 92 શહેરી વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.
આશ્રયસ્થાનો અને કંટ્રોલ રૂમ: ઇમરજન્સી માટે 1,763 સાયક્લોન શેલ્ટર (આશ્રયસ્થાન) સજ્જ કરાયા છે, 2,907 કંટ્રોલ રૂમ શરૂ કરવામાં આવ્યા છે અને 3,185 નોડલ અધિકારીઓને સ્થળ પર તૈનાત કરાયા છે.
રેસ્ક્યૂ ટીમ: સૌથી વધુ જોખમ ધરાવતા 11 જિલ્લાઓમાં નેશનલ ડીઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF) અને સ્ટેટ ડીઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (SDRF)ની ટીમો તૈનાત કરી દેવામાં આવી છે.
દરિયાઈ સુરક્ષા: દરિયાકિનારે સામાન્ય નાગરિકોની અવરજવર અને તટીય માર્ગો પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે. આ ઉપરાંત, માછીમારોની 30,043 બોટોને બંદરો પર સુરક્ષિત રીતે લંગારી દેવામાં આવી છે.