Israel Election 2026: દુનિયાની નજર હાલમાં મધ્ય પૂર્વ (Middle East) પર ટકેલી છે, કારણ કે ઇઝરાયેલમાં આજે એટલે કે 27 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ મહત્વપૂર્ણ સામાન્ય ચૂંટણીઓ યોજાઈ રહી છે. દેશના 73 લાખથી વધુ મતદારો એ નક્કી કરવા માટે મતદાન કરી રહ્યા છે કે ઇઝરાયેલના સૌથી લાંબા સમય સુધી વડાપ્રધાન રહેલા બેન્જામિન નેતન્યાહુ સત્તામાં જાળવી રાખશે કે પછી તેમને કોઈ મોટો ઝટકો મળશે. આ ચૂંટણી માત્ર એક સત્તા પરિવર્તન નથી, પરંતુ ઇઝરાયેલની અનોખી અને જટિલ ચૂંટણી પ્રણાલીને કારણે પણ ભારે ચર્ચામાં છે. તો ચાલો જાણીએ કે ઇઝરાયેલમાં ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે અને તે ભારત કરતા કઈ રીતે બિલકુલ અલગ છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલી?
ભારતની જેમ ઇઝરાયેલમાં અલગ-અલગ લોકસભા કે વિધાનસભા ક્ષેત્રો નથી હોતા. ઇઝરાયેલમાં આખી ચૂંટણી પ્રણાલી 'એક દેશ, એક મતવિસ્તાર' (One Country, One Constituency) ના સિદ્ધાંત પર ચાલે છે.
પાર્ટી લિસ્ટને વોટ: અહીં મતદારો કોઈ વ્યક્તિગત સ્થાનિક ઉમેદવારને સીધો મત નથી આપતા, પરંતુ તેઓ સીધી રાજકીય પક્ષોની લિસ્ટ (Party List)ને વોટ આપે છે.
3.25%નો નિયમ (Electoral Threshold): ઇઝરાયેલની સંસદ જેને 'નેસેટ' (Knesset) કહેવામાં આવે છે, તેમાં કુલ 120 બેઠકો છે. સંસદમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે કોઈપણ પાર્ટીએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે ઓછામાં ઓછા 3.25% વોટ મેળવવા પડે છે. જો કોઈ પાર્ટી આ મર્યાદા પાર ન કરી શકે, તો તેના વોટ્સ ન્યૂટ્રલાઈઝ (અમાન્ય) થઈ જાય છે અને તેની કોઈ ગણતરી થતી નથી.
બેઠકોની વહેંચણી: બચેલા વોટ શૅરના આધારે 120 બેઠકો પક્ષો વચ્ચે પ્રમાણસર (Proportional) વહેંચવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પક્ષને 10% વોટ મળે, તો તેને અંદાજે 12 બેઠકો મળે છે.
સરકાર બનાવવાનું ગણિત
ઇઝરાયેલની સંસદ (નેસેટ)માં સરકાર બનાવવા માટે જાદુઈ આંકડો 61 બેઠકોનો છે. ઇઝરાયેલના રાજકીય ઇતિહાસમાં આજ સુધી ક્યારેય કોઈ એકલા પક્ષને પૂર્ણ બહુમતી મળી નથી. આ જ કારણ છે કે અહીં હંમેશાં અલગ-અલગ પક્ષો ભેગા મળીને ગઠબંધન (Coalition Government) સરકાર બનાવે છે. ગઠબંધનની મજબૂરીના કારણે અહીંની સરકારો ઘણીવાર અસ્થિર રહે છે અને પોતાનો પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ પૂરો કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે.
ભારત અને ઇઝરાયેલની ચૂંટણી પ્રણાલીમાં મુખ્ય તફાવત
મતદાનની પદ્ધતિ
ભારતમાં: મતદારો તેમના વિસ્તારના (Constituency) કોઈ એક ખાસ ઉમેદવારને વ્યક્તિગત રૂપે પસંદ કરીને વોટ આપે છે. સૌથી વધુ વોટ મેળવનાર ઉમેદવાર વિજેતા બને છે (First-Past-The-Post System), ભલે તેને 50% વોટ ન મળ્યા હોય.
ઇઝરાયેલમાં: મતદારો ઉમેદવારને નહીં, પણ આખી પાર્ટીને વોટ આપે છે અને આખો દેશ એક જ મતવિસ્તાર ગણાય છે.
બહુમતી અને સરકાર
ભારતમાં: સિંગલ પાર્ટી ઘણીવાર સ્પષ્ટ બહુમતી મેળવીને મજબૂત સરકાર બનાવે છે.
ઇઝરાયેલમાં: પૂર્ણ બહુમતી મળવી અસંભવ જેવી છે, તેથી નાની-મોટી પાર્ટીઓ સાથે મળીને જ સરકાર રચવી પડે છે.
આ વખતની ચૂંટણીના મુખ્ય ચહેરાઓ અને મુદાઓ
આજના આ ચૂંટણી જંગમાં મુખ્ય મુકાબલો વર્તમાન વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ (લિકુડ પાર્ટી) અને તેમના મુખ્ય હરીફ ગાદી આઈઝેનકોટ (Gadi Eizenkot) વચ્ચે માનવામાં આવી રહ્યો છે. સુરક્ષાના પ્રશ્નો, હમાસ અને અન્ય ક્ષેત્રીય તણાવ તેમજ ગાઝા સંઘર્ષની પૃષ્ઠભૂમિમાં યોજાઈ રહેલી આ ચૂંટણી ઇઝરાયેલના આગામી રાજકીય ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરશે.