Iran Strait Of Hormuz News: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધના વાતાવરણ વચ્ચે ભારત માટે એક અત્યંત રાહતજનક અને આનંદના સમાચાર સામે આવ્યા છે. દિવાળીના પાવન અવસર પહેલાં ઈરાને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક એવા 'હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ' (Strait of Hormuz) પરથી ભારતીય જહાજો પરની તમામ રોકટોક હટાવી લીધી છે.
આ નિર્ણયથી ભારતની દરિયાઈ વેપાર સુરક્ષા અને આયાત-નિકાસ ક્ષેત્રને મોટી રાહત મળશે.
ઈરાનનો મોટો નિર્ણય: કયા દેશોને મળી છૂટ?
ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિદેશ નીતિ સમિતિના ઉપાધ્યક્ષ અમીર હયાત મોકદ્દમ દ્વારા 'ઈરાનિયન સ્ટુડન્ટ્સ ન્યૂઝ એજન્સી'ને આપેલા ઈન્ટરવ્યુમાં આ બાબતનો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો છે. ઈરાને હાલ પૂરતું ભારત, ચીન, ઈરાક અને કતારના જહાજોને આ જળમાર્ગમાંથી મુક્તપણે પસાર થવાની મંજૂરી આપી દીધી છે.
ઈરાની અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ, આ ચાર દેશોના જહાજો કોઈપણ અડચણ વિના સુરક્ષિત રીતે પસાર થઈ શકશે અને અમેરિકા કે અન્ય કોઈ શક્તિ તેમને રોકી શકશે નહીં. આ ચાર મિત્ર કે સહયોગી દેશો સિવાયના અન્ય દેશોના જહાજો માટે ઈરાનના નિયંત્રણો અને પાબંદીઓ હજુ પણ સખત રીતે લાગુ રહેશે.
ભારતને છૂટ મળવા પાછળનું મુખ્ય કારણ
ઈરાન દ્વારા ભારતીય જહાજોને આ વિશેષ છૂટ આપવા પાછળનું સૌથી મોટું અને વ્યાવહારિક કારણ આપસી આર્થિક અને તબીબી હિતો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોની અસર: અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશોના કડક પ્રતિબંધો તથા ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે ઈરાનને વૈશ્વિક બજારોમાંથી દવાઓ અને જીવનરક્ષક ઉપકરણો ખરીદવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
ભારતનું મજબૂત ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર: ભારત વિશ્વભરમાં 'ફાર્મા હબ' તરીકે ઓળખાય છે અને તે તબીબી ઉત્પાદનોનો મોટો સપ્લાયર છે.
પરસ્પર સહયોગ: ભારતીય જહાજોને આ માર્ગ ખુલ્લો રાખવાથી ઈરાન ભારત પાસેથી પોતાની જરૂરિયાત મુજબની દવાઓ અને મેડિકલ સાધનો સરળતાથી આયાત કરી શકશે.
ચીનને છૂટ આપવા પાછળનું કારણ
ચીનના સંદર્ભમાં આ નિર્ણય પાછળનો હેતુ મુખ્યત્વે ભૌગોલિક રાજનીતિ (Geopolitics) અને કૂટનીતિ સાથે જોડાયેલો છે. હાલમાં ઈરાન પર વોશિંગ્ટન (અમેરિકા) અને તેના સહયોગી દેશોનું ભારે દબાણ છે. ચીન એ ઈરાનનો સૌથી મોટો વેપારી અને ઊર્જા ક્ષેત્રનો ભાગીદાર દેશ છે. વૈશ્વિક મંચો પર ચીનનું રાજકીય સમર્થન મેળવવા માટે ઈરાને આ કૂટનીતિક છૂટ આપી છે.
દિવાળીના તહેવાર ટાણે ઈરાન દ્વારા લેવાયેલો આ નિર્ણય ભારત માટે મોટી કૂટનીતિક સફળતા સમાન છે. એક તરફ જ્યાં વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ અને અસ્થિરતાનો માહોલ છે, ત્યારે ભારતની મજબૂત વિદેશ નીતિ અને 'ફાર્મા સપ્લાય'ની વિશ્વસનીયતાએ દેશના વેપારી અને આર્થિક હિતોનું સુરક્ષિત રક્ષણ કર્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ શું છે અને તેનું મહત્વ કેમ છે?
વ્યૂહાત્મક ભૌગોલિક સ્થિતિ: હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર્સિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાતને જોડતો એક સાંકડો દરિયાઈ માર્ગ છે.
ઊર્જા પુરવઠાની ધમની: વિશ્વના કુલ ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જ રસ્તેથી પસાર થાય છે.
વર્તમાન સંઘર્ષ: હાલમાં આ જળમાર્ગ પર ઈરાન, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા તણાવને કારણે વ્યાપારી જહાજોની અવરજવર અત્યંત જોખમી બની ગઈ હતી.