Ganesh Ji Elephant Head Story: ભગવાન ગણેશનું નામ સાંભળતા જ સૌપ્રથમ ગજાનન સ્વરૂપ આંખ સામે આવે છે-માનવ શરીર અને હાથીનું મસ્તક. હિંદુ ધર્મમાં ગણેશજીને વિઘ્નહર્તા, બુદ્ધિ અને શુભતાના દેવતા માનવામાં આવે છે. તેથી જ કોઈપણ શુભ કાર્યની શરૂઆત પહેલાં ગણેશજીની પૂજા કરવાની પરંપરા છે.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ભગવાન ગણેશનું માથું હાથીનું જ કેમ છે? ગણેશજીના આ અનોખા સ્વરૂપ પાછળ એક જાણીતી પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે. સાથે જ તેમના હાથીના મસ્તકના દરેક અંગને વિશેષ પ્રતીકાત્મક અર્થ સાથે પણ જોડવામાં આવે છે.
ગણેશજીને હાથીનું મસ્તક કેવી રીતે મળ્યું?
ગણેશજીના જન્મ અને તેમને હાથીનું મસ્તક મળવાની કથા શિવપુરાણમાં જોવા મળે છે. જોકે અલગ-અલગ પુરાણો અને પરંપરાઓમાં આ પ્રસંગના વર્ણનમાં થોડો તફાવત જોવા મળે છે. શિવપુરાણના એક વર્ણન અનુસાર, માતા પાર્વતીએ પોતાના શરીરના અંશમાંથી એક બાળકની રચના કરી અને તેમાં પ્રાણ પૂર્યા. ત્યારબાદ જ્યારે તેઓ સ્નાન કરવા જઈ રહ્યાં હતાં, ત્યારે તેમણે બાળકને દ્વાર પર પહેરો આપવા કહ્યું. માતા પાર્વતીએ તેને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો હતો કે તેમની પરવાનગી વિના કોઈને પણ અંદર પ્રવેશવા દેવો નહીં.
એ દરમિયાન ભગવાન શિવ ત્યાં આવ્યા. ગણેશજી શિવને ઓળખતા નહોતા અને માતા પાર્વતીની આજ્ઞાનું પાલન કરતાં તેમણે શિવજીને અંદર જતાં રોક્યા. વાત વધી જતાં શિવજીના ગણોએ પણ ગણેશજીને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ગણેશજી પોતાના નિર્ણય પર અડગ રહ્યા. અંતે શિવજી અને ગણેશજી વચ્ચેનો વિવાદ વધુ ગંભીર બન્યો અને ક્રોધમાં ભગવાન શિવે ગણેશજીનું શિરચ્છેદ કરી નાખ્યું.
માતા પાર્વતીનો ક્રોધ અને ગણેશજીનું પુનર્જીવન
પોતાના પુત્રના મૃત્યુની જાણ થતાં માતા પાર્વતી અત્યંત દુઃખી અને ક્રોધિત થઈ ગયા. પૌરાણિક કથા અનુસાર, તેમણે સમગ્ર સૃષ્ટિનો વિનાશ કરવાની ચેતવણી આપી. પરિસ્થિતિ ગંભીર બનતાં દેવતાઓએ માતા પાર્વતીને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
ત્યારબાદ ભગવાન શિવે ગણેશજીને ફરી જીવિત કરવાનો નિર્ણય લીધો. તેમણે પોતાના ગણોને એવું મસ્તક લાવવા કહ્યું, જે નિર્ધારિત રીતે પ્રાપ્ત થઈ શકે. શિવપુરાણના વર્ણન અનુસાર, દેવતાઓ ઉત્તર દિશા તરફ ગયા અને ત્યાં તેમને એક હાથી મળ્યો.
હાથીનું મસ્તક લાવીને ગણેશજીના ધડ સાથે જોડવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ વૈદિક મંત્રોચ્ચાર અને ધાર્મિક વિધિ દ્વારા તેમને પુનર્જીવિત કરવામાં આવ્યા. આ રીતે ગણેશજીનું ગજાનન સ્વરૂપ પ્રગટ થયું અને તેઓ હાથીના મુખવાળા દેવ તરીકે ઓળખાયા.
હાથીના મસ્તક પાછળ છુપાયેલો પ્રતીકાત્મક અર્થ
ગણેશજીના હાથીના મસ્તકને માત્ર પૌરાણિક ઘટના તરીકે જ નહીં, પરંતુ જ્ઞાન, બુદ્ધિ અને જીવનના અનેક ગુણોના પ્રતીક તરીકે પણ સમજવામાં આવે છે.
હાથીનું મોટું મસ્તક: વિશાળ વિચારશક્તિ અને જ્ઞાનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મોટા કાન: વધુ સાંભળવા, સમજવા અને જરૂરી વાતને ગ્રહણ કરવાની કળા દર્શાવે છે.
નાની આંખો: એકાગ્રતા અને કોઈ કાર્ય પર સંપૂર્ણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતાનું પ્રતીક છે.
લાંબી સૂંઢ: પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પોતાની જાતને ઢાળવાની અને મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓને સમજદારીથી સંભાળવાની ક્ષમતા સાથે જોડાયેલી છે.
મજબૂત શરીર: ધૈર્ય, શક્તિ અને જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવાની ક્ષમતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
આ રીતે ગણેશજીનું ગજાનન સ્વરૂપ માત્ર એક પૌરાણિક કથા સાથે જોડાયેલું નથી, પરંતુ તેમાં જ્ઞાન, સમજદારી, એકાગ્રતા, ધૈર્ય અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે ઢળવાની શીખ પણ છુપાયેલી છે.
જો તમને આ લેખ પસંદ આવ્યો હોય, તો પછી તેને શેર કરવાનું ભુલશો નહીં. આવા વધુ લેખો વાંચવા માટે ગુજરાતી જાગરણ સાથે જોડાયેલા રહો.
Disclaimer: આ લેખમાં સમાવિષ્ટ કોઈપણ માહિતી/સામગ્રી/ગણતરીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી વિવિધ માધ્યમો / જ્યોતિષીઓ / પંચાંગો / પ્રવચનો / માન્યતાઓ / શાસ્ત્રોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી લાવવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પ્રસારિત કરવાનો છે, તેના વપરાશકર્તાઓએ તેને માત્ર માહિતી તરીકે લેવી જોઈએ. વધુમાં, વપરાશકર્તા પોતે તેના કોઈપણ ઉપયોગ માટે જવાબદાર રહેશે. ગુજરાતી જાગરણ આની પુષ્ટિ કરતુ નથી. તમારો અભિપ્રાય અમને gujaratijagran@jagrannewmedia.com પર મોકલી શકો છો.